Генпракуратура: у бягучым годзе завяршаем работы па ўстанаўленні населеных пунктаў, спаленых у гады ВАВ
Навіны сюжэта «Праект «Краіна гаворыць»» Мінск — маладзёжная сталіца Беларусі. Якія праекты рэалізуюцца ў гэтым годзе? Смачная піца і цікавая праграма. Як невялікі лагер «Нёман» рыхтаваўся прымаць дзяцей гэтым летам 29 чэрвеня, Мінск . Колькасць сясцёр Хатыні можа павялічыцца яшчэ на дзве ў бягучым годзе. Аб гэтым расказаў кіраўнік следчай групы Генеральнай пракуратуры па расследаванні крымінальнай справы аб генацыдзе беларускага народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны і пасляваенны перыяд Валерый Талкачоў у праекце БЕЛТА «Краіна гаворыць».
«У гэтым годзе мы выходзім на завяршэнне работы па ўстанаўленні спаленых населеных пунктаў, поўнасцю або часткова знішчаных акупантамі. На сённяшні дзень гэта трагічная лічба — не менш за 12 868 населеных пунктаў. Каля 100 новых намі ўстаноўлена. Праведзена скрупулёзная работа следчай групай. Матэрыялы па кожным пункце накіроўваюцца ў спецыяльна створаную камісію з удзелам гісторыкаў і прадстаўнікоў розных міністэрстваў для ацэнкі і пераправеркі. Каб пазбегнуць галаслоўных сцвярджэнняў аб факце знішчэння, мы прыкладаем доказы: архіўныя дакументы, матэрыялы ад калег з Расійскай Федэрацыі і нашых нямецкіх калег, а таксама рассакрэчаныя даныя з архіваў Камітэта дзяржаўнай бяспекі аб калабарантах, асуджаных у розныя гады яшчэ пры Савецкім Саюзе. На аснове гэтых даных мы і атрымалі згаданыя лічбы», — расказаў Валерый Талкачоў.
Камісія ацэньвае рэзультаты. Паводле слоў кіраўніка следчай групы, высновы, як правіла, пацвярджаюцца, спрэчныя моманты маюць нязначны характар і вырашаюцца ў рабочым парадку.
Лёс Хатыні паўтарылі не менш як 290 населеных пунктаў, а не 186, як лічылася раней. «У ходзе расследавання ўстаноўлена, што трагічны лёс вёскі Хатынь падзяліла яшчэ 104 раней не вядомыя населеныя пункты. Цяпер мы ўстанавілі яшчэ два, але дачасна аб гэтым гаварыць да вывучэння нашай дзяржаўнай камісіяй. Гэта работа будзе закончана ў 2026 годзе. Мы дакладна ўстанавілі, што на тэрыторыі БССР праведзена не менш за 187 вялікіх карных аперацый, да ўзбуджэння крымінальнай справы лічылася, што іх 140. Колькасць лагераў смерці на тэрыторыі БССР — 580. Самы вялікі на тэрыторыі Савецкага Саюза — канцлагер Трасцянец, дзе знішчана не менш за 546 тыс. чалавек. Гэтыя страшныя лічбы сведчаць пра маштабы трагедыі, учыненай нацыстамі і іх памагатымі на тэрыторыі Беларусі», — адзначыў ён.
Пачынаючы з 2023 года па ініцыятыве Генеральнай пракуратуры ўнесены змяненні ў крымінальна-працэсуальнае заканадаўства, якія даюць магчымасць прыцягваць па артыкуле «Генацыд» памерлых асоб, якія не былі прыцягнуты да адказнасці пры жыцці. За гэты перыяд у Вярхоўны Суд накіравана сем крымінальных спраў. «Усе яны разгледжаны па сутнасці ў ходзе адкрытага судовага разбору. Прыгаворы размешчаны на афіцыйных сайтах Вярхоўнага Суда і Генеральнай пракуратуры. Рашэннямі Вярхоўнага Суда зафіксаваны ўстаноўленыя ў ходзе следства лічбы і ўрон, нанесены народнай гаспадарцы БССР, — каля 43,8 тыс. т золата, што на студзень 2026 года складае больш за $6 трлн», — расказаў Валерый Талкачоў.
Падагульняючая лічба ахвяр генацыду, якая карэкціруецца дзякуючы рабоце камісіі і пошукавай рабоце, складае не менш за 3 млн — гэта знішчанае мірнае насельніцтва і ваеннапалонныя.
«Расследаванне крымінальнай справы — гэта не толькі крымінальна-прававая работа. Гэта наш нацыянальны праект. Мы закранулі нарматворчую, ідэалагічную і інфармацыйную дзейнасць. У гэтым аспекце мы робім вялікі ўпор на захаванне гістарычнай памяці. Каб цаніць свабоду, трэба паглыбіцца ў страшныя падзеі Вялікай Айчыннай вайны», — падкрэсліў Валерый Талкачоў.
Гаворачы пра цану свабоды, неабходна ўспомніць нацысцкі план «Ост», у адпаведнасці з якім славяне падлягалі знішчэнню. «30 млн славян на тэрыторыі Савецкага Саюза павінны былі быць знішчаны. Астатняя частка падлягала так званаму анямечванню, гэта значыць павінна была стаць рабамі «вялікай нацыі». Гэта і ёсць цана свабоды. Калі мільёны жыхароў Беларусі і Савецкага Саюза паўсталі на барацьбу з ворагам, наш народ зрабіў свой выбар. Калі вырашалася пытанне пра само існаванне нашага народа, ён выбраў барацьбу. У адрозненне ад шэрага еўрапейскіх дзяржаў, якія на працягу дня, некалькіх дзён або тыдняў пайшлі пад пратэктарат нацысцкай Германіі, мы супраціўляліся. Пасля вераломнага нападзення фашысцкіх полчышчаў на тэрыторыю Савецкага Саюза супраць нас ваявала не толькі Германія. Подзвіг беларускага і савецкага народаў і каласальныя ахвяры — не менш за 3 млн жыццяў мірнага насельніцтва і ваеннапалонных, не лічачы баявых страт у складзе Чырвонай Арміі — вось яна, цана свабоды», — звярнуў увагу кіраўнік следчай групы.
*Праект створаны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту
Фота Хрысціны Аксёнавай
