«Хочаш быць здаровым — бегай». Гісторыя 87-гадовай беларускі, якая пакарыла 19 марафонаў

Ларыса Пятрэнка Навіны сюжэта «Праект «Беларусы ў кадры» на YouTube-канале БЕЛТА» Вывучала ШІ ў эканоміцы і атрымала 395 балаў: гісторыя залатой медалісткі  «Жывёліна выглядае здаровай, але ўнутры ўжо ёсць змяненні». Беларуска аб тым, навошта патрэбны чэкапы для чатырохногіх Ларыса Фёдараўна Пятрэнка за сваё жыццё прабегла 19 марафонаў. Першы з іх — у 50 гадоў. Сёння, у свае 87, беларуска па-ранейшаму штодзённа пераадольвае 4-6 км. У яе тры вышэйшыя адукацыі — апошні дыплом атрымала ў 71 год, а ў 78 гадоў здала на вадзіцельскія правы.

Гісторыя гэтай жанчыны дастойна таго, каб пра яе даведаліся многія. Паводле слоў самой Ларысы Фёдараўны, кожны чалавек — наш настаўнік: у аднаго вучышся, як стаць лепш, у другога — як не трэба рабіць. Вырашаць вам, дарагія чытачы, якія ўрокі варта атрымаць з лёсу гераіні праекта «Беларусы ў кадры».

Выпадковасцей няма — усё заканамерна

У сваёй маладзечанскай кватэры Ларыса Фёдараўна сустракае нас ва ўсёй красе: на ёй элегантная сукенка і туфлі на абцасіках, у вушах — жамчужныя завушніцы, на шыі — пацеркі, на руках — лёгкія пальчаткі і кольца, завяршае вобраз акуратная прычоска. Цёплая ўсмешка адразу дае зразумець: тут рады гасцям, а гутарка будзе лёгкай. 1 чэрвеня Ларысе Фёдараўне споўнілася 87 гадоў, але выглядае яна куды маладзей. У паліклініку ходзіць толькі для таго, каб атрымаць даведку пры ўладкаванні на работу, на прастуду ўжо і не памятае, калі хварэла. Уся наша каманда з чатырох чалавек не скупіцца на кампліменты. І гэта толькі пачатак: наперадзе яшчэ нямала прычын для захаплення.

Ларыса Фёдараўна смяецца і дзеліцца сваім каронным жартам:

— Калі ў мяне пытаюцца пра ўзрост, я адказваю: мне 18, проста перастаўце лічбы і дадайце 6.

Нас радасна вітае і сабачка Сарбона — яна заліваецца браханнем, а потым, абнюхаўшы гасцей, спакойна кладзецца каля ног гаспадыні. Сарбона не проста любіміца, а сапраўдная напарніца Ларысы Фёдараўны па прабежках. Акрамя яе, у гераіні ёсць два каты. І ўсе жывёлы, як кажуць, пароды дваранскай: кагосьці падкінулі, нехта сам прыбіўся, а кагосьці Ларыса Фёдараўна забрала з вуліцы.

У пакоі, дзе праходзіць наша гутарка, сцены ўвешаны фатаграфіямі — на іх захаваны самыя дарагія моманты жыцця і самыя блізкія людзі. Жыццёвы шлях гераіні ніяк не назавеш лёгкім. Яе дзяцінства прыпала на цяжкія ваенныя і пасляваенныя гады: сям’я жыла ў зямлянцы, дагэтуль Ларыса Фёдараўна лічыць самым смачным хлебам той, што быў спечаны з пайка бацькі-ваеннага.

— Калі пачынаю прасочваць сваё жыццё, думаю: ніякіх выпадковасцей няма — усё заканамерна. Усё адбываецца для таго, каб чалавек зразумеў сэнс жыцця, усвядоміў сваё прызначэнне, — дзеліцца яна.

Адно з першых сур’ёзных выпрабаванняў выпала на яе долю, калі ёй было ўсяго пяць гадоў: праглынула іголку. Мама спакойна ўзяла дачку за руку і павяла да ўрачоў. Тыя раслумачылі, што іголка рухаецца па арганізме, але аперацыя можа аказацца небяспечнай, ёсць рызыка зрэзаць дзяўчынку, так і не дастаўшы прадмет. Тады мама прыняла цвёрдае рашэнне: «Калі нельга дастаць, паедзем дадому». Дома накарміла дачку грэцкай кашай, а на наступную раніцу іголка выйшла сама — іржавая, скрыўленая, але, на шчасце, яна рухалася вушкам наперад і не прычыніла шкоды.

У жыцці Ларысы Фёдараўны было яшчэ нямала цяжкасцей. З-за службы бацькі ёй давялося змяніць 14 школ. Матэматыка давалася лёгка, а вось завучванне вершаў станавілася сапраўдным выпрабаваннем. Мама не раз хадзіла ў школу і прасіла настаўнікаў літаратуры аднесціся да дачкі з разуменнем.

Сёння наша гераіня раз-пораз цытуе філосафаў або чытае любімы верш Расула Гамзатава. Часам нават не верыцца, што на яго завучванне ёй спатрэбіліся тры гады.

Нягледзячы на ​​ўсе цяжкасці, Ларыса Пятрэнка лёгка паступіла на фізіка-матэматычнае аддзяленне Мінскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Горкага (цяпер БДПУ імя Максіма Танка). Пазней атрымала дыплом філосафа, скончыўшы Універсітэт марксізму-ленінізму, а трэці дыплом — ужо ў 71 год. Ларыса Пятрэнка стала адзінай жанчынай у Беларускім дзяржаўным універсітэце фізічнай культуры ў такім узросце. Вучоба давалася ёй нескладана: далі аб сабе знаць гады дысцыпліны і спартыўных трэніровак.

Мы разглядаем яе выпускны альбом, аформлены ад рукі, які выклікаў шчырае захапленне ў выкладчыкаў ВНУ. На першых лістах — фатаграфіі самой Ларысы Фёдараўны: на адным здымку яна ў той час, калі важыла амаль 100 кг, на другім — пасля таго, як здолела пахудзець дзякуючы бегу. Але гэтаму папярэднічалі іншыя падзеі. 
Амаль 15 гадоў наша гераіня прапрацавала настаўнікам матэматыкі ў сярэдняй школе нумар 4 Маладзечна, і гэта прафесія была ёй даспадобы.

— Любая работа, якую робіш з задавальненнем, — сама па сабе ўзнагарода, — прызнаецца субяседніца. Яна шчыра любіла сваіх вучняў, а яны адказвалі ўзаемнасцю і да гэтага часу наведваюць яе. У яе класе вучылася 45 дзяцей. Ларыса Фёдараўна прымяняла методыку Шаталава, напрыклад патрабавала, каб усе формулы скарочанага множання вучні вывучылі за адзін дзень. Яны спраўляліся і памятаюць формулы дагэтуль.

Аднак нагрузка аказалася непасільнай: па 12 гадзін у суткі без адпачынку, пастаянны стрэс… У выніку арганізм не вытрымаў, і Ларыса Пятрэнка трапіла ў бальніцу, ёй далі інваліднасць III групы. Наперадзе чакалі новыя выпрабаванні, якія расцягнуліся на цэлых 15 гадоў.

Усё змянілася ў адзін міг — пасля фразы, якая нібы запусціла ланцуговую рэакцыю і дала нашай гераіні новы імпульс да жыцця.

«Гэта самы вялікі мой подзвіг»

Аднойчы сын хацеў паглядзець футбол, а яна — фільм. Сын так настойліва ўгаворваў, што Ларыса Фёдараўна ўступіла. І нездаволеная, «злосная, як мегера», са сваімі 98 кг стала глядзець матч. А ў перапынку паміж таймамі вядучы агучыў старадаўняе грэчаскае выслоўе: «Калі хочаш быць здаровым — бегай, калі хочаш быць разумным — бегай, калі хочаш быць прыгожым — бегай».

Наша гераіня тады ледзь не ўпала з канапы: толькі бегай і ўсё атрымаеш? Ужо на наступны дзень яна выйшла на стадыён і прабегла першыя 150 м. Адчуванні былі такімі, што хацелася проста ўпасці і больш не рухацца. Але яна не ўпала і не здалася. Кожны дзень патроху павялічвала дыстанцыю.

— Без лішняй сціпласці скажу: гэта самы вялікі подзвіг у маім жыцці, — сцвярджае Ларыса Пятрэнка.

Праз тры месяцы яна ўжо бегала па кіламетры. А праз сем гадоў прабегла свой першы марафон, ёй было тады 50.

Паводле яе слоў, без падтрымкі вопытнага таварыша яна наўрад ці змагла б пераадолець дыстанцыю 42 км і 195 м: ён бег побач і ўвесь час падбадзёрваў, хоць на 35-м км здавалася, што ногі перасталі працаваць.

У спартыўнай скарбонцы Ларысы Пятрэнка — 19 марафонаў. У 56 гадоў яна заваявала званне чэмпіёнкі краіны сярод ветэранаў. Апошні марафон прабегла ў 2000-м, але і пасля яшчэ ўдзельнічала ў іншых стартах. Толькі апошнія тры гады яна не выходзіць на спаборніцкія дыстанцыі, але штодзённыя трэніроўкі не прапускае ні пры якіх абставінах.
Кожную раніцу яе можна ўбачыць на школьным стадыёне недалёка ад дома. Цяпер яе стандартная дыстанцыя — 4-6 км. Побач з гаспадыняй перабірае лапамі Сарбона.

Дзень Ларысы Фёдараўны пачынаецца з зарадкі: спачатку 40 мінут практыкаванняў непасрэдна ў ложку, затым трэніроўка на свежым паветры.

— Заняткі патрэбны, каб кожная клетачка ў арганізме працавала, — тлумачыць яна. — Кожны дзень я дзякую сусвету і паўтараю пра сябе: «Я здаровая, я маладая, я прыгожая, я разумная, я шчаслівая, я любімая, я любячая, я багатая, я ўпэўненая ў сабе». Вымаўляю гэтыя словы тройчы — адразу пасля абуджэння і перад сном.

Прачынаецца наша гераіня рана — у 6.00-6.30. Перад выхадам на трэніроўку (у 8.00-8.30) яна з’ядае тры фінікі нашча. Пасля прабежкі — душ, а каля 11 гадзін — сняданак. Наступны прыём ежы — прыкладна праз 6-7 гадзін. У цэлым Ларыса Фёдараўна харчуецца два разы на дзень. Перад сном яна з’ядае шэсць чайных лыжак мёду і запівае іх трыма-чатырма глыткамі вады. Паводле яе слоў, гэта дапамагае хутка заснуць і не прачынацца ноччу. Добры сон яна лічыць самым важным, як і халодныя абліванні. Кладзецца спаць у 21.00-22.00.

У яе штодзённым рацыёне шмат агародніны, малочных прадуктаў (асабліва кефіру), круп. Яна стараецца не есці цукеркі і амаль не ўжывае цукар, толькі часам дабаўляе крыху ў кашу.

На стадыён для прабежкі Ларыса Фёдараўна выходзіць у белым спартыўным уборы: майка, шорты, красоўкі. Мы просім яе паказаць, як праходзяць яе ранішнія прабежкі, і яна з радасцю дэманструе.
— Пры бегу атрымліваецца фаза палёту, калі абедзве нагі знаходзяцца ў паветры. Ад удару аб зямлю пяткай у нашым арганізме ўзнікае хваля, якая праштурхоўвае кроў ад ступняў да галавы, насычаючы энергіяй кожную з 50 трыльёнаў клетак нашага арганізма. Мы складаемся з энергіі і ваганняў.

Побач няспешна прагульваюцца пажылыя жанчыны: яны паглядаюць у наш бок, але не праяўляюць адкрытай цікаўнасці.

Мы пытаемся, як прахожыя рэагуюць на яе прабежкі.

— Ды ніяк, — спакойна адказвае наша гераіня. — Нікому не навязваю свае інтарэсы. Таксама ніколі нікому не прад’яўляю прэтэнзій. Людзей прымаю такімі, якія яны ёсць. Таму што кожны чалавек для цябе — настаўнік: у аднаго вучышся, як стаць лепш, у другога — як не трэба рабіць.

Мы ёсць толькі тут і цяпер

У Ларысы Пятрэнка трое дзяцей, чацвёра ўнукаў і двое праўнукаў. Пры гэтым яна лічыць сваю сям’ю невялікай па мерках бацькоўскай. Яе бацька быў першым з дзевяці дзяцей, мама — трэцяй з васьмі: у тыя гады шматдзетнасць лічылася звычайнай справай.

Пра сваіх бацькоў Ларыса Фёдараўна расказвае з асаблівай цеплынёй:

— Яны пажаніліся на другі дзень пасля знаёмства. Я неяк спытала ў мамы, як яна адважылася на такі крок. Яна адказала: «Не я вырашыла, а дзед вырашыў за мяне». Ён быў ямшчыком, ведаў усіх у акрузе і прывык браць адказнасць на сябе.

Са сваім мужам яны таксама пажаніліся пасля незвычайнай прапановы яе бацькі.

— Калі малодшая сястра выходзіла замуж, мой бацька сказаў мне і майму будучаму мужу: «Ведаеце, засталося 50 л самагонкі — жаніцеся і вы», — смяецца Ларыса Пятрэнка. — І ўжо на наступным тыдні мы распісаліся. Вядома, мы да гэтага добра ведалі адзін аднаго: пазнаёміліся 5 снежня 1962 года, распісаліся 5 кастрычніка 1963-га, а праз год, 8 верасня, у нас нарадзіўся сын Ігар.
Пасля заканчэння ВНУ яе муж Марат Лявонцьевіч захацеў вярнуцца на радзіму, у Маладзечна. У горадзе якраз ішло будаўніцтва завода сілавых паўправадніковых вентыляў (цяпер «Электрамодуль»), і ў хуткім часе сям’я атрымала трохпакаёвую кватэру. Для таго часу гэта было сапраўдным шчасцем.

Ларыса Фёдараўна не раз падкрэслівала, якім таленавітым чалавекам быў яе муж, вядучы канструктар прадпрыемства. Нават калі з-за п’янства яго здароўе моцна пахіснулася, ён прадаўжаў нешта майстраваць.

— Спрабаваў рабіць нешта рукамі, — успамінае яна. — Напрыклад, выразаў аленя з дрэва. Змайстраваў сабе тачыльны міні-станок, на ім апрацоўваў драўніну, вырабляў прыгожыя драўляныя ручкі. Ён быў вельмі добрым спецыялістам і вялікім разумнікам.

Ларыса Фёдараўна разам з дачкой Аксанай сем гадоў даглядала яго. Многія на іх месцы маглі б упасці ў роспач, паддацца пачуццю жалю да сябе і хворага, але яна старалася ўспрымаць усё спакойна, без трагізму.

— Ён быў добрым чалавекам з добрай душой. Проста не хапіла сілы волі. А можа, гэта стала выпрабаваннем для нас абодвух. Недахопы ёсць ва ўсіх, няма дасканалага чалавека. Мы толькі імкнёмся да ідэалу, — разважае наша гераіня.

Ларыса Фёдараўна прызнаецца, што сябровак у яе няма, але адзінокай сябе не адчувае: спраў хапае. Яна па-ранейшаму вучыць дзяцей шахматам і настольнаму тэнісу. А ў вясенне-асенні сезон нямала сіл і ўвагі патрабуе дача з агародам.

Дачай яна называе стагадовы бацькаўскі дом свайго мужа. Калісьці яны з маладой сям’ёй жылі там. Цяпер галоўным «гаспадаром» дома стаў амаль сляпы дваровы кот Васька, наша гераіня штодзённа прыносіць яму ежу. Акрамя таго, даглядае сад і агарод. Прагульваючыся па гэтым зялёным кутку, мы шчыра здзіўляемся, як у яе хапае сіл апрацоўваць такую ​​вялікую тэрыторыю — 15 сотак. Вядома, без дапамогі не абыходзіцца: сябры і былыя вучні заўсёды гатовы прыйсці на выручку.

Гераіня з гордасцю пералічвае, што расце на яе зямлі: буякі, вішня, чарэшня, арэхавае дрэва, сліва, маліна, чорныя парэчкі і дзевяць яблынь. Асаблівае месца займае яблыня сорту «Белы наліў» — ёй ужо 82 гады, і гэта «бабулька» раз у два гады дае па 100 кг яблыкаў.

Наша субяседніца шчыра любуецца прыродай на дачы. Гэта адно з месцаў, дзе яна насычаецца энергіяй.

Мы не можам не спытаць аб марах: што яшчэ хочацца зрабіць, чаго дасягнуць? Ларыса Фёдараўна смяецца:

— Я прачытала, што да 2090-га вучоныя адкрыюць ген бяссмерця. Вось і мару дажыць да гэтага года. Жартую, вядома. Цяпер мяне зусім не хвалююць мары, я нават не задумваюся пра іх. Пражыла дзень — і шчаслівая. Самае галоўнае, што я зразумела: мы жывём толькі тут і цяпер, няма ні будучага, ні мінулага.

Ужо развітваючыся і абдымаючы нас, жаночую палавіну каманды БЕЛТА, якая прыехала да яе, Ларыса Фёдараўна ціха, па-мацярынску шэпча невялікую параду-падказку:

— У першую чаргу, дзяўчынкі-сонейкі, любіце сябе. Гэта значыць быць адказнай за сябе, паважаць людзей, быць уважлівай да ўсяго, нават да маленькай травінкі. І ні ў якім разе, — яе голас становіцца цвярдзей, — ніколі не засмучайцеся. Самае галоўнае — каб быў добры настрой. Усміхайцеся! Толькі пазітыў, ніякага негатыву.

Важна ўсведамляць, што мы — гаспадары свайго жыцця.
Святлана КІРСАНАВА,
фота Раміля НАСІБУЛІНА,
газета «7 дней».

Источник