Узважаны падыход і спыненне злоўжыванняў. ВС дасць растлумачэнні па вырашэнні спрэчак у сферы арэнды
24 верасня, Мінск . Вярхоўны Суд Беларусі дасць растлумачэнні па вырашэнні спрэчак у сферы арэндных праваадносін. Сёння гэтай тэме прысвечана чарговае пасяджэнне пленума ВС,
«На падставе судовай практыкі па разглядзе спраў аб арэндзе падрыхтаваны праект пастановы, які сёння будзе абмяркоўвацца на пасяджэнні пленума», — адзначыла ў каментарыі журналістам намеснік старшыні Вярхоўнага Суда, старшыня судовай калегіі па эканамічных справах Наталля Сарнаўская. 
Яна растлумачыла, што ў пастанове пленума прадугледжаны палажэнні, якія спыняюць дзеянні нядобрасумленных удзельнікаў такіх праваадносін, якія хочуць нажыцца за кошт іншых людзей. Замацаваны пункты, у якіх закладзена справядлівае аднаўленне парушаных правоў добрасумленных удзельнікаў гэтых адносін.
«Увогуле, судам даюцца рэкамендацыі адносна ўзважанага падыходу да прыняцця рашэння, паколькі суддзя павінен не проста разглядаць справу, а комплексна і ўзважана падыходзіць да праблемы і думаць аб наступствах прынятага рашэння. Паколькі за справамі гэтай катэгорыі часта стаіць лёс самога прадпрыемства, вытворчасці. Кожнае з іх важнае для нашай эканомікі», — падкрэсліла Наталля Сарнаўская.
З улікам шырокага выкарыстання гэтага віду дагавора ў штодзённым жыцці і асабліва ў прадпрымальніцкай дзейнасці вызначэнне падыходаў, якія садзейнічаюць прыняццю судамі ўзважаных рашэнняў, якія не наносяць урон дзейнасці суб’ектаў гаспадарання, спыняюць злоўжыванні правамі з боку нядобрасумленных удзельнікаў грамадзянскага абароту і забяспечваюць аднаўленне правоў добрасумленных бакоў, з’яўляецца актуальным і неабходным.
Адказваючы на пытанне, якія канкрэтна растлумачэнні плануе даць Вярхоўны Суд, Наталля Сарнаўская прывяла некалькі сітуацый.
У прыватнасці, у практыцы былі выпадкі, калі ўласнікі, жадаючы павысіць арэндную плату, прымянялі розныя нядобрасумленныя спосабы: адключалі святло, ваду, камунікацыі, спрабавалі прымусіць падпісаць дадатковае пагадненне да дагавора аб павелічэнні стаўкі арэндай платы. І калі гэта не прыводзіла да жаданага выніку, некаторыя ішлі ў фіктыўную ліквідацыю, паколькі з пачаткам ліквідацыі дагавор лічыўся спыненым.
«Пры такім падыходзе, які склаўся ў практыцы, атрымліваецца, гэта быў спосаб проста пазбавіцца ад непажаданага арандатара. Потым заключаўся дагавор з іншай асобай за вялікія грошы», — растлумачыла намеснік старшыні Вярхоўнага Суда. Пры гэтым пакутаваў сумленны арандатар, які ўклаў грашовыя сродкі ў маёмасць. Напрыклад, пры арэндзе памяшкання для ўладкавання ў ім кафэ зрабіў неаддзельныя паляпшэнні, заўважыла яна.
Наталля Сарнаўская растлумачыла, што для выключэння такіх сітуацый у праекце пастановы пленума вызначана, што дагавор прадоўжыць дзейнічаць, нават калі нехта аб’явіць аб сваёй ліквідацыі.
Немалаважнае растлумачэнне дадзена па пытаннях змяншэння няўстойкі. Намеснік старшыні Вярхоўнага Суда растлумачыла, што гэтаму пытанню прысвечаны арт.314 Грамадзянскага кодэкса, які дазваляе суду зменшыць няўстойку па заяве боку ў спрэчцы. Аднак ёсць палажэнне, згодна з якім у выпадку выплаты няўстойкі зменшыць яе памер суд не можа.
Разам з тым спагнанне няўстойкі можа адбыцца не праз рашэнне суда. Бок спрэчкі мае права звярнуцца да натарыуса, учыніць выканаўчы надпіс, аб чым другі бок (даўжнік) і ведаць не будзе. Выканаўчы надпіс будзе прад’яўлены ў банк, і той аўтаматычна спіша грошы. Даўжнік даведаецца пра гэта толькі тады, калі ў яго з рахунку спішуць грошы.
«Ці справядліва будзе атаясамліваць два падыходы: калі чалавек сам пайшоў і заплаціў няўстойку і калі з яго спісалі, і ён нават пра гэта не ведае? Напэўна, не. Таму мы ў праекце пастановы пленума гэта пытанне абазначаем», — адзначыла Наталля Сарнаўская.
Паводле яе слоў, закладваецца падыход, пры якім у такіх сітуацыях, калі размова ідзе аб бясспрэчным спагнанні праз банкаўскую сістэму, даўжнік зможа звярнуцца ў суд і аспрэчыць памер няўстойкі.
Паводле інфармацыі прэс-службы Вярхоўнага Суда, арэндныя праваадносіны і спрэчкі, якія вынікаюць з іх, закранаюць шырокае кола інтарэсаў як бізнес-супольнасці, так і фізічных асоб. Сёння гэта другі па запатрабаванасці пасля дагавора пастаўкі від дагавораў у гаспадарчай і эканамічнай дзейнасці.
Неабходнасць прыняцця новай пастановы пленума Вярхоўнага Суда абумоўлена, перш за ўсё, істотнымі змяненнямі ў грамадзянскім заканадаўстве. У прыватнасці, карэкціроўкай главы 34 Грамадзянскага кодэкса, якая рэгулюе пытанні прадастаўлення маёмасці ў арэнду, пераходам на разлікі па арэндзе выключна ў беларускіх рублях.
Немалаважнае значэнне на арэндныя праваадносіны аказаў прыняты 16 мая 2023 года ўказ №138, якім на аснове напрацаванай практыкі арэндных праваадносін скарэкціраваны парадак выкарыстання маёмасці, якая знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасці, і вызначэння памеру арэнднай платы пры здачы яе ў арэнду.
Улічваючы складанасць прававога рэгулявання арэндных праваадносін, узнікла неабходнасць сістэматызаваць падыходы судоў для забеспячэння аднастайнасці судовай практыкі на ўзроўні пленума.
Як паказала праведзенае Вярхоўным Судом вывучэнне і абагульненне судовай практыкі па разглядзе спраў вывучаемай катэгорыі, справы ў асноўным разглядаюцца судамі правільна, з захаваннем палажэнняў матэрыяльнага і працэсуальнага права. Разам з тым актуальнымі застаюцца пытанні аб прадмеце дагавора арэнды, аб памеры арэнднай платы, парадку і тэрмінах яе змянення, аб падставах і наступствах спынення дагаворных адносін, аб адказнасці бакоў за парушэнне дагаворных абавязацельстваў, аб кампенсаванні страт і інш.
Фота Таццяны Матусевіч
