«Некаторыя рэчы па-чалавечы шакіруюць». Кіраўнік атрада «Анёл» аб пошуках людзей, выгаранні і навічках у камандзе
Сяргей Коўган Навіны сюжэта «Праект «Беларусы ў кадры» на YouTube-канале БЕЛТА» Прыйшла на два тыдні, засталася на 25 гадоў. Дырэктар гаспадаркі пра кар’еру, сям’ю і візіт Прэзідэнта Трэнер Таццяна Паўловіч аб тым, як зараджаўся шорт-трэк і чаго каштавала прабіцца на сусветную арэну Для пошукава-выратавальнага атрада «Анёл» пошук прапаўшых — гэта выбудаваная сістэма, дзе кожная мінута дарагая, а за гучнымі гісторыямі стаяць дакладныя алгарытмы, знясільваючая нагрузка. Кіраўнік і заснавальнік атрада Сяргей Коўган расказаў карэспандэнтам «7 дней», як з душэўнага парыву вырасла вялікая сістэма, калі важны беспілотнікі з цеплавізарамі і простая чалавечая неабыякавасць, а яшчэ — у чым асаблівасць валанцёрства ў «Анёле».
«Да гэтага часу не ведаю, як нас знайшлі»
Лета — напружаная пара года для Сяргея Коўгана і яго каманды — пошукава-выратавальнага атрада «Анёл». Шмат зваротаў наконт грыбнікоў і ягаднікаў, якія заблудзілі ў лесе. Графік работы ў атрада зусім не нарміраваны: заяўкі прымаюць кругласутачна. Фактычна атрад дзейнічае як экстранная служба.
ПВА «Анёл» зарэгістраваны ў 2015-м. А датай яго нараджэння можна назваць 15 чэрвеня 2012 года. Менавіта тады была створана група ў сацыяльнай сетцы.
Паводле слоў Сяргея Коўгана, усё пачалося з душэўнага парыву. У дзяцінстве ён марыў працаваць у праваахоўных органах, але не склалася. Аднойчы ў выхадны з сябрамі адпачываў на дачы, дзе па тэлевізары ў прамым эфіры жанчына прасіла аб дапамозе — яе бацька заблудзіў. Сяргей звярнуў увагу, што знаходзіцца амаль у тым самым раёне, дзе прапаў чалавек, і вырашыў дапамагчы, запрасіўшы і сябра.
— Раней я ніколі не ўдзельнічаў у пошуках, — успамінае пачатак свайго валанцёрства наш герой. — Мы з сябрам прыехалі ў аддзел міліцыі, і мяне ўразіла, што, акрамя нас, ніхто не адгукнуўся на кліч жанчыны ў прамым эфіры на ўсю краіну. Я спытаў у міліцыянера: ці часта прападаюць людзі? хто дапамагае ў пошуку? Аказалася, кожны дзень паступаюць паведамленні аб тых, хто заблудзіў у лесе. Сваякі часам дапамагаюць, чужыя людзі — не. Тады я падумаў: здорава было б стварыць базу валанцёраў-аднадумцаў, гатовых выручыць у такіх сітуацыях.
Першапачаткова Сяргей Коўган планаваў займацца ляснымі пошукамі. Але літаральна праз пару дзён пасля стварэння групы ў сацсетцы прапала дзяўчына ў Мінску, прыйшлося заняцца і пошукамі ў горадзе.
— Група тады налічвала ўсяго шэсць чалавек, а публікацыя набрала дзясяткі тысяч рэпостаў. Да гэтага часу не ведаю, як нас знайшлі, — шчыра здзіўляецца субяседнік.
Паступова сфарміравалася каманда, з’явілася пошукава-выратавальнае абсталяванне, было арганізавана раздзяленне па напрамках: вадалазная служба, кіналагічны напрамак, беспілотная авіяцыя…
«Многія думаюць, што мы дзяржаўнае ведамства»
Калі знаходзішся ў офісе ПВА «Анёл», складваецца адчуванне, што ты ў штабе афіцыйнай арганізацыі: людзі ў форме са знакамі ўзнагароды, шмат спецыяльнай апаратуры.
— Многія думаюць, што мы дзяржаўнае ведамства, якое фінансуецца з бюджэту, і нам плацяць зарплаты. Бачачы маштаб работы, пытаюцца: адкуль у вас грошы на прафесійнае абсталяванне? Даводзіцца тлумачыць, як у нас на самай справе, — расказвае Сяргей Коўган.
Дзейнасць атрада грунтуецца па інтарэсах валанцёраў. Напрыклад, квадрацыклісты і эндурысты шукаюць транспарт, на якім паехаў прапаўшы чалавек. Калі размова ідзе аб тым, хто патануў, падключаюцца вадалазы, трэнеры па дайвінгу і падводныя паляўнічыя — пры наяўнасці допускаў і абсталявання, вядома. Кінолагі — гэта валанцёры са сваімі гадаванцамі. Сабакі навучаны шукаць як жывога чалавека ў лесе, так і целы загінулых.
Валанцёрства ў «Анёле» — гэта не разавая дапамога ў вольны час. Тут усё экстранна, як на парахавой бочцы, прызнаецца з усмешкай Сяргей Коўган. Паступіла паведамленне — трэба рэагаваць неадкладна.
— Па нашых унутраных правілах, выпрацаваных гадамі, у нас ёсць дзве гадзіны на збор пошукавай групы, — адзначае кіраўнік «Анёла». — Спачатку мы практыкавалі абзвон валанцёраў па трывозе, і здаралася, што яны шчыра хацелі дапамагчы, але не маглі выехаць, і ім даводзілася адмаўляцца, адчуваючы няёмкасць. Цяпер чалавек самастойна прымае рашэнне, без неабходнасці даваць зваротную сувязь. Валанцёр — не супрацоўнік: ён не атрымлівае зарплату і нічым не абавязаны.
Навічкі ў атрадзе абавязкова праходзяць навучанне. Іх вучаць аналізаваць інфармацыю, мысліць крытычна і даваць правільную ацэнку сітуацыі. Важна пакрокава прапрацоўваць кожны пошук, а пасля яго завяршэння аналізаваць: чаму чалавек пайшоў менавіта туды, што папярэднічала яго знікненню, які быў яго лад жыцця і гэтак далей. Трэба сабраць вялікі аб’ём даных. Уменне аналізаваць інфармацыю — ключавы навык.
«Усе атрады дзейнічаюць па адзіных алгарытмах»
Сяргей Коўган просіць нагадаць усім чытачам: не трэба чакаць трое сутак, каб заявіць аб прапажы. Гэты міф і цяпер згубны. Звяртацца ў праваахоўныя органы і «Анёл» трэба адразу, як толькі зразумелі: нешта не так.
— Мы маем права аказваць дапамогу толькі пасля падачы заявы ў праваахоўныя органы, — гаворыць наш герой. — Гэта звязана з законам аб абароне персанальных даных. Пакуль чалавек не лічыцца прапаўшым без вестак, мы не маем права размяшчаць яго даныя, фатаграфіі і звесткі. Уся наша работа прызначана ўзмацняць магчымасці міліцыі і дапамагаць сваякам.
Асаблівы прыярытэт — пошукам маленькіх дзяцей. У такім выпадку ўводзіцца аперацыя «Чырвоны шчыт»: усе пошукаўцы, ратавальнікі і добраахвотнікі, бачачы гэту інфармацыю, пераключаюцца на падтрымку таго атрада, які вядзе мерапрыемства.
Так, пошукі Максіма Мархалюка, які прапаў без вестак у Белавежскай пушчы ў 2017-м і да гэтага часу не знойдзены, сталі самымі маштабнымі ў гісторыі Беларусі: у іх было задзейнічана звыш 4 тыс. чалавек. Тады, па ўспамінах Сяргея Коўгана, патрабавалася дакладная каардынацыя для забеспячэння бяспекі прыбыўшых людзей і іх максімальнай эфектыўнасці. Многія з іх ніколі не ўдзельнічалі ў пошуках, не ўмелі арыентавацца ў лесе, не ведалі, што ўзяць з сабой і як дзейнічаць.
— Цяпер працаваць стала лягчэй: усе атрады кіруюцца адзінымі алгарытмамі, і многія працэсы сталі фактычна аўтаматычнымі, — адзначае наш герой.
Задача ПВА «Анёл» — прыцягнуць увагу, заклікаць людзей праз рэсурсы ў сацсетках на дапамогу. За гады работы атрад набыў вялікую папулярнасць: прагляды дасягаюць дзясяткаў мільёнаў.
«Ёсць рэчы, якія па-чалавечы шакіруюць»
За 14 гадоў работы ПВА «Анёл» удалося выратаваць вялікую колькасць людзей. Сяргей Коўган шмат разоў у час размовы заўважаў, што яны не вядуць скрупулёзна падлік, але кожны пошук чалавека захоўваецца ў памяці. Глыбокі след пакідаюць гісторыі з дзецьмі і рэзанансныя крымінальныя выпадкі, якія вызначаюцца крайнім цынізмам. Напрыклад, калі чалавека забіваюць, а затым аб’яўляюць прапаўшым.
— Мне падабаецца дапамагаць, і калі ўдаецца выратаваць чалавека — гэта каласальныя эмоцыі, — прызнаецца Сяргей Коўган. — Але цяпер я мыслю не эмоцыямі, а алгарытмамі. Эмоцыі ў нашай рабоце недарэчы: на іх фоне можна ўпусціць крытычна важную дэталь. Стрыманасць і дакладная пастаноўка задач адыгрываюць ключавую ролю. Пры гэтым цалкам адмовіцца ад эмоцый немагчыма — ёсць рэчы, якія па-чалавечы шакіруюць. Напрыклад, пры знікненні дзіцяці міліцыя ў абавязковым парадку правярае бацькоў на прадмет дачынення да здарэння, спроб схаваць сляды злачынства, недамоўленасцей або намеру. Гэта юрыдычная і следчая рэальнасць, якую важна разумець.
І ўсё ж у валанцёраў ёсць сур’ёзная праблема — эмацыянальнае выгаранне. Таму што іх дзейнасць звязана з моцнымі перажываннямі, нават пагрозай жыццю. Людзі часам працуюць на знос. Могуць усю ноч шукаць чалавека ў лесе ці на балоце, а раніцай ехаць на работу. А тыя, хто ўпершыню ўдзельнічае ў пошуках, знайшоўшы цела, ледзь не страчваюць прытомнасць ад стрэсу. У атрадзе ёсць свой псіхолаг, ён дапамагае ў такіх выпадках.
— Пастаянна нагадваю валанцёрам: беражыце сябе! З-за рэзкіх перападаў нагрузкі і імкнення да самаахвяравання можна хутка выгараць, — гаворыць Сяргей і дадае: — Лічу работу ў «Анёле» за мяжой звычайнага валанцёрства: сюды трэба прыходзіць, разумеючы і любячы справу выратавання. Гэта магутны рух, дзе пануе сапраўдная ўзаемавыручка. Тут людзі па-сапраўднаму збліжаюцца, нават ствараюць сем’і.
«Шмат чаго зразумеў пра людзей і ў чымсьці моцна расчараваўся»
Сяргей Коўган адзначае, што часта людзі, падпісчыкі ў сацсетках, хочуць ведаць падрабязнасці абставін знікнення чалавека. Але «Анёл» не можа іх раскрываць, у тым ліку з-за патрабавання па абароне персанальных даных. Часам сваякі просяць не публікаваць інфармацыю або нават выдаліць яе пасля таго, як чалавек знойдзены.
Яшчэ кіраўнік «Анёла» рэкамендаваў бы людзям не спяшацца з крытыкай, паколькі яны не валодаюць усёй інфармацыяй. Да катэгорыі не памочнікаў, а шкоднікаў і нават махляроў ён прылічвае экстрасэнсаў, якія толькі нажываюцца на горы. Сур’ёзныя праблемы могуць ствараць і блогеры з ліку тых, якія наўмысна скажаюць гісторыі дзеля рэйтынгаў.
— Няўжо хтосьці сур’ёзна думае, што на месцы здарэння супрацоўнікі міліцыі, МНС і вопытныя пошукаўцы не ведаюць, што рабіць? — задаецца пытаннем кіраўнік атрада, які ўжо 14 гадоў займаецца гэтай справай у супрацоўніцтве з праваахоўнымі органамі, іншымі арганізацыямі.
— Калі хочаце рэальна дапамагчы — прыязджайце, удзельнічайце, выказвайце абгрунтаваныя здагадкі, — рэкамендуе Сяргей Коўган і тлумачыць розніцу паміж пошукава-выратавальнымі і пошукавымі мерапрыемствамі. Першыя накіраваны на тое, каб выратаваць чалавека, калі ёсць хаця б мінімальны шанц. Калі абставіны сведчаць аб тым, што выратаванне немагчыма, работа пераходзіць у катэгорыю пошукавых.
— Калі прапала дзіця на веласіпедзе ў Бярэзінскім раёне, мы ўлічвалі стан яго здароўя і верагодны радыус аддалення ад месца знікнення, — прыводзіць прыклад Сяргей. — Былі задзейнічаны беспілотнікі з цеплавізарамі, а зона пошуку максімальна пашыралася. Пазней судмедэкспертыза пацвердзіла, што хлопчык загінуў у першыя суткі, таму цеплавізары нічога не фіксавалі.
Калі прымаецца рашэнне аб пераходзе з пошукава-выратавальнага рэжыму ў пошукавы, пачынаецца суцэльны прачэс мясцовасці, літаральна метр за метрам.
— За гады работы я шмат чаго зразумеў пра людзей і ў чымсьці моцна расчараваўся, — прызнаецца наш герой. — Быў упэўнены, што тыя, каму мы дапамаглі, потым самі прыйдуць дапамагаць іншым. На жаль, гэта рэдкасць. Цяпер прашу, каб сваякі, звяртаючыся за дапамогай, самі актыўна ўключаліся ў пошукі блізкага, а яшчэ падымалі сяброў, калег, суседзяў. Усё часцей сутыкаемся з сітуацыямі, калі сваяк гаворыць: «Вы знайдзіце, патэлефануйце, а я паеду на работу». У такія моманты нібы ўсё рушыцца. Валанцёры таксама працуюць, у іх таксама ёсць абавязацельствы, але яны ахвяруюць многім. Большасць людзей удзячны, хоць бывалі выпадкі, калі нават «дзякуй» не гучала. Але мы і не чакаем гэтых слоў, галоўнае — знайсці чалавека.
«Грошы за пошукі не бяруцца, ніякія рахункі не выстаўляюцца»
За 14 гадоў дзеяння ПВА «Анёл» валанцёрства ператварылася для Сяргея Коўгана фактычна ў работу, без водпускаў і нярэдка кругласутачную. Таму што ён не дазваляе сабе не адказаць на званок. І таму прыемна было даведацца, што ў нашага героя ёсць сям’я. Разам з жонкай Юліяй яны гадуюць дваіх дзяцей, а яшчэ клапоцяцца аб двух сабаках і чатырох катах.
Пры гэтым Юлія — першая яго памочніца. Яна вядзе сацсеткі, узаемадзейнічае са СМІ, таксама выязджае з мужам на пошукі.
— Дзеці чуюць званкі, размовы і разумеюць: тата ці маці зноў адпраўляюцца ў дарогу. Спадзяюся, што яны стануць нашымі пераемнікамі, — гаворыць аб сваім жаданні наш герой і прызнаецца, што самыя шчаслівыя дні ў яго жыцці — вяселле і нараджэнне дзяцей. За 14 апошніх гадоў вялікія перапынкі, па два тыдні, былі ў яго толькі двойчы: калі нарадзіліся сын і дачка.
— Важная задача «Анёла» — не згубіць набытую моц, — агучвае мэту Сяргей Коўган. — Хачу, каб атрад развіваўся і ўмацоўваўся. Для гэтага трэба прыцягваць новых валанцёраў, навучаць іх пад кіраўніцтвам вопытных, захоўваць дынаміку дапамогі людзям. Хочацца ўзмацніць рэгіянальныя падраздзяленні, абнавіць абсталяванне. Таксама маштабаваць асветную работу: праводзіць сустрэчы, семінары, выпускаць агітацыйныя матэрыялы для дзяцей.
Гэта ўсё немагчыма ажыццявіць без вырашэння галоўных праблем. Яны ў валанцёрскіх арганізацый падобныя: усе робяць добрую справу і імкнуцца прыцягнуць увагу грамадства, каб атрымаць дапамогу фізічную або фінансавую.
— Наша палітыка адназначная: грошы за пошукі не бяруцца, ніякія рахункі не выстаўляюцца, — падкрэслівае наш субяседнік. — Вядома, кожны можа афіцыйна ахвяраваць сродкі на дабрачынны рахунак.
Пры гэтым у атрада ёсць камерцыйныя напрамкі: выязныя «гарачыя душы» (паслуга запатрабавана на фестывалях, кемпінгах), выязная аварыйная зарадка электрамабіляў. Усе заробленыя сродкі ідуць на патрэбы атрада: арэнду офіса, камунальныя плацяжы, стаянку, тэхагляды, рамонт тэхнікі і іншае.
— Хачу сказаць вялікі дзякуй усім неабыякавым і заклікаць не заставацца ўбаку, таму што чужой бяды не бывае. Калі бачыце просьбы аб дапамозе — дапамагайце, рабіце рэпосты. Памятайце: у такой сітуацыі можа аказацца любы, — звяртаецца да чытачоў герой нашага праекта.
Святлана КІРСАНАВА,
фота Яраслава ЗАРЭЦКАГА і з архіва атрада «Анёл»,
газета «7 дней».
*Праект створаны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту.
