Гісторык: эканоміка Беларусі была адноўлена за першую пасляваенную пяцігодку
Фота з архіва 5 кастрычніка, Мінск . Беларуская рэспубліка, якая забяспечвала ў 1940-м 10,2% здабычы торфу СССР, 36,2% — фанеры, 28,9% — запалак, 12,5% — ільновалакна, 8,5% — спірту, 6,3% — паперы, па ўзроўні прамысловай вытворчасці ў 1944 годзе была адкінута ў сярэдзіну 1920-х. Аб гэтым часопісу «Экономика Беларуси» расказаў Вячаслаў Селяменеў, вядучы навуковы супрацоўнік аддзела публікацый Нацыянальнага архіва Беларусі, кандыдат гістарычных навук, які вывучыў тысячы дакументаў таго часу ў архівах Беларусі і Расіі.
Тады Вярхоўны Савет БССР прыняў закон аб пяцігадовым плане аднаўлення і развіцця народнай гаспадаркі рэспублікі на 1946-1950 гады, у якім ставілася задача не толькі аднавіць пацярпелыя раёны, даваенны ўзровень прамысловасці і сельскай гаспадаркі, але і перасягнуць яе. Аб’ём валавой прадукцыі прамысловасці Беларускай ССР (у нязменных цэнах 1926-1927 гадоў) павінен быў да 1950-га вырасці на 16% да 2,96 млрд рублёў супраць 2,55 млрд у 1940 годзе. Трэба будзе аднавіць завод сельгасмашынабудавання, станкабудаўнічыя (4500 агрэгатаў у год), цэментныя (180 тыс. т), Гомельскі шкляны, дрэваапрацовачыя камбінаты, фанерна-запалкавыя. Завяршыць будаўніцтва трох домабудаўнічых камбінатаў на 600 тыс. кв.м жылля. Арганізаваць трактарную, веласіпедную і аўтамабільную вытворчасць. Аднавіць і ўвесці ў дзеянне электрастанцыі на 243 тыс. кВт, перасягнуўшы ў 2,2 раза даваенныя магутнасці. Запланаваныя інвестыцыі — амаль 7 млрд рублёў на пяцігодку.
«Паколькі ад прамысловасці будматэрыялаў шмат у чым залежаць аднаўленчыя работы, вырашана павялічыць да 1950 года ў 4 разы ў параўнанні з даваенным узроўнем вытворчасць цэглы і вапны, чарапіцы — у 9 разоў. Здабыча торфу як важнай крыніцы сыравіны для электрастанцый павінна вырасці на 41,4%», — удакладніў Вячаслаў Селяменеў.
У тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці трэба аднавіць і пабудаваць 52 пляцоўкі па першаснай апрацоўцы лёну і пянькі. Узвесці суконныя камбінаты ў Мінску і Гродне на 1,6 млн м шарсцяных тканін, увесці ў эксплуатацыю дыванова-плюшавы камбінат у Віцебску. Нарасціць выпуск скуранога абутку да 7 млн пар, панчошна-шкарпэтачных вырабаў — 13,5 млн пар.
Міністэрства харчовай прамысловасці СССР запланавала завод па вытворчасці кухоннай солі на 50 тыс. т у год (на базе разведаных радовішчаў у Палескай вобласці) і цукровы ў Гродзенскай вобласці на 6 тыс. т. У БССР да канца пяцігодкі павінны былі з’явіцца 17 мяса-, 10 птушкакамбінатаў, 11 малака-, 150 масласырзаводаў і 2 малочнакансервавыя. Улоў сажалкавай рыбы чакаўся — 1,5 тыс. т, мяса — 46 тыс. т, 10 тыс. т каўбасных вырабаў, столькі ж сметанковага масла, 2,5 тыс. т марожанага, 5 млн умоўных бляшанак мясных кансерваў, 2,5 млн дкл спірту.
«За пяць гадоў пасляваеннай Сталінскай пяцігодкі рэспубліцы трэба было нават не прайсці, а прабегчы шлях, пройдзены за мінулыя 15 гадоў з сярэднімі тэмпамі росту ад 30% да 55% у год», — рэзюмаваў Вячаслаў Селяменеў.
Вядома, не ўсё, але даволі шмат сапраўды ўдалося. Аднак і каштавала немалых арганізацыйных, працоўных і матэрыяльных рэсурсаў.
