Еўразійская хартыя: ад ідэі Мінска да перагавораў у Нью-Ёрку — што зменіць новы дакумент
Беларусь і Расія зрабілі наступны крок у пашырэнні Еўразійскай хартыі разнастайнасці і шматпалярнасці ў XXI стагоддзі: 25 верасня на палях Генеральнай Асамблеі ААН у Нью-Ёрку афіцыйна запушчаны перагаворны працэс па дакуменце. Ініцыятыва, якую Беларусь упершыню вылучыла ў 2023 годзе, цяпер пераходзіць ад фарміравання агульнага бачання да распрацоўкі канкрэтнага дакумента з удзелам іншых дзяржаў Еўразіі. Што стаіць за гэтай ідэяй, як яна развівалася і якім можа быць практычны эфект новага дакумента, чытайце ў матэрыяле .
Ад «Хельсінкі-2» да Еўразійскай хартыі
У беларускай знешняй палітыцы ідэя новых правіл міжнароднай бяспекі фарміравалася гадамі. Яшчэ ў 2005 годзе Аляксандр Лукашэнка на Сусветным саміце ААН гаварыў аб неабходнасці ўлічваць разнастайнасць шляхоў развіцця дзяржаў. На яго думку, толькі такі шлях можа забяспечыць стабільнасць у свеце.
«Свабода выбару шляху развіцця — галоўная ўмова дэмакратычнага ўладкавання свету. Спадзяюся, гэта зразумеюць і ўладныя людзі. Паколькі ў рэшце рэшт аднапалярны свет павернецца супраць іх. Калі мы пагодзімся адзін з адным у гэтым, галоўным, то мы ўвасобім прынцыпы шматпалярнасці, разнастайнасці, свабоды выбару і ў рэальным жыцці, і ў дакументах ААН, якімі мы павінны кіравацца. Мы абаронім свет ад тэрарызму, а жанчын і дзяцей — ад рабства», — заявіў беларускі лідар.
У лістападзе 2016 года Аляксандр Лукашэнка на сустрэчы з дэлегацыяй Камітэта па палітыцы і бяспецы Савета ЕС прапанаваў пачаць новы перагаворны працэс па еўрапейскай бяспецы — у далейшым яго пачалі называць «Хельсінкі-2». Логіка прапановы была звязана з вопытам Хельсінкскага заключнага акта 1975 года. Тады дзяржавы з рознымі палітычнымі сістэмамі і інтарэсамі дамовіліся аб базавых прынцыпах адносін і бяспекі ў Еўропе. Мінск прапаноўваў выкарыстаць такі падыход ужо ў новых умовах.
«У свой час для разрадкі ў адносінах паміж Захадам і Усходам спатрэбіўся Хельсінкскі працэс, які ў выніку прывёў да стварэння АБСЕ. Давайце, каб палепшыць атмасферу ўзаемаадносін дзяржаў, падумаем аб абнаўленні Хельсінкскага працэсу і паспрабуем запусціць міратворчы працэс, магчыма, «мінскі працэс», — заявіў на той сустрэчы кіраўнік дзяржавы. — Упэўнены, што ніхто не зацікаўлены ў чарговай халоднай вайне. Неабходна пакласці пачатак працэсу асэнсавання новых правіл міжнародных адносін, заснаваных на шматпалярнасці і паважанні інтарэсаў адзін аднаго».
Праз паўгода, на сесіі Парламенцкай асамблеі АБСЕ ў Мінску, Аляксандр Лукашэнка больш падрабязна спыніўся на гэтай ініцыятыве: «Такі працэс садзейнічаў бы заключэнню вядучымі сусветнымі дзяржавамі нейкага глабальнага дакумента. Ён паставіў бы тлустую кропку ў даўно завершанай халоднай вайне, выключыўшы магчымасць яе аднаўлення і перарастання ў больш трагічную форму. Абазначыў бы стратэгічнае бачанне новых канструктыўных адносін у рэгіёне АБСЕ. Мы разумеем, што сфармуляваць ужо зараз прымальную для ўсіх бакоў мадэль такога ўмоўнага «Хельсінкі-2″ няпроста. Таму спачатку важна вызначыць агульныя, задавольваючыя ўсіх прынцыпы і мэты, накіраваныя на ўмацаванне даверу як мінімум у палітычнай і ваеннай сферах».
/Будзе дапоўнена/
