Далёка не чужыя. Навошта збліжаюцца Беларусь і Манголія і што можа змяніць візіт Ухнаагійн Хурэлсуха ў Мінск
Фота з архіва Беларусь і Манголія знаходзяцца ў розных частках Еўразіі. Адна краіна размешчана на скрыжаванні транс’еўрапейскіх маршрутаў, другая — паміж Расіяй і Кітаем, у самым цэнтры Азіяцкага кантынента. Іх раздзяляюць тысячы кіламетраў, адрозненні ў прыродных умовах і структуры эканомікі. Аднак у двухбаковых адносін ёсць важная асаблівасць: яны абапіраюцца не толькі на сучасны дыпламатычны парадак дня, але і на вопыт шматгадовага супрацоўніцтва, якое сфарміравалася яшчэ ў савецкую эпоху. У чэрвені 2024 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка зрабіў першы дзяржаўны візіт ва Улан-Батар, надаўшы новы імпульс двухбаковым адносінам. Цяпер перагаворы на вышэйшым узроўні прымае беларуская сталіца. Як змяніліся адносіны паміж краінамі і што чакаць ад візіту Прэзідэнта Манголіі Ухнаагійн Хурэлсуха ў Мінск, чытайце ў матэрыяле .
Амаль 7 тыс. км, але агульная гісторыя
Вытокі сучаснага супрацоўніцтва паміж Беларуссю і Манголіяй ідуць у савецкія часы. Беларускія спецыялісты ўдзельнічалі ў развіцці мангольскай прамысловасці і інфраструктуры, у краіну пастаўляліся трактары, самазвалы і абсталяванне. Фарміраваліся прафесійныя і гуманітарныя сувязі, а беларуская прадукцыя станавілася часткай гаспадарчага жыцця Манголіі. Для Беларусі гэта было супрацоўніцтва ў рамках агульнай эканамічнай прасторы. Для Манголіі, якая развівала ўласную прамысловасць і сельскую гаспадарку, — магчымасць выкарыстоўваць тэхналогіі і вытворчы вопыт савецкіх рэспублік.
Асабліва значнай стала прысутнасць беларускай тэхнікі. Яна выкарыстоўвалася ў сельскай гаспадарцы, а кар’ерныя самазвалы БЕЛАЗ знайшлі прымяненне ў горназдабыўной галіне. Апошні напрамак застаецца актуальным і сёння: мінеральныя рэсурсы адыгрываюць важнейшую ролю ў мангольскай эканоміцы.
Аб маштабах супрацоўніцтва сведчыць гісторыя Мінскага трактарнага завода. У 1980-х гадах беларускія машыны былі добра вядомы мангольскім гаспадаркам. А ў 1986 годзе прадпрыемства атрымала ад Манголіі ордэн Палярнай зоркі — адну з вышэйшых узнагарод краіны. Да таго часу на мангольскіх палях працавала каля 10 тыс. беларускіх трактароў.
І гэта быў не проста экспарт асобнага віду тэхнікі. За пастаўкамі стаялі абслугоўванне машын, выкарыстанне навяснога абсталявання і набыты вопыт эксплуатацыі ў мясцовых умовах.
Пасля распаду Савецкага Саюза ранейшыя гаспадарчыя сувязі аслабелі. На ўсім кантыненце змяніліся механізмы гандлю, фінансавыя адносіны і ўмовы работы прадпрыемстваў. Аднак набыты вопыт не знік, ён захаваў аснову для далейшага аднаўлення супрацоўніцтва.
Манголія адной з першых прызнала незалежнасць Беларусі
У снежні 1991 года Манголія стала трэцяй краінай, якая прызнала незалежнасць і дзяржаўны суверэнітэт Беларусі. 24 студзеня 1992 года бакі ўстанавілі дыпламатычныя адносіны.
Дарэчы, роўна ў гэты час Аляксандр Лукашэнка ўпершыню наведаў Манголію: з’яўляючыся дэпутатам, ён знаходзіўся ў складзе ўрадавай дэлегацыі, якая прыбыла ва Улан-Батар па дарозе з Кітая. Такім чынам, яго візіт у Манголію ў чэрвені 2024 года быў першым у гісторыі двухбаковых адносін візітам кіраўніка беларускай дзяржавы на такім узроўні, але не першым знаёмствам з гэтай краінай.
У наступныя гады кантакты паміж краінамі развіваліся паступова. Лідары дзвюх дзяржаў сустракаліся на міжнародных пляцоўках, у тым ліку на самітах ШАС і БРІКС. Аднак для фарміравання ўстойлівага эканамічнага партнёрства адных палітычных кантактаў было недастаткова. Патрабаваліся механізмы падтрымкі экспарту, дзелавыя сувязі і пастаянная дыпламатычная прысутнасць.
Вяртанне да эканамічнага супрацоўніцтва
Важным этапам стаў візіт прэм’ер-міністра Беларусі Міхаіла Мясніковіча ў Манголію ў 2013 годзе. Пасля яго эканамічныя адносіны паміж краінамі актывізаваліся. У 2014 годзе ва Улан-Батары адкрылася пасольства Беларусі. Гэта дало магчымасць больш сістэмна працаваць з дзяржаўнымі органамі Манголіі, падтрымліваць кантакты паміж прадпрыемствамі і пашыраць беларускую прадукцыю.
З часам Беларусь аднавіла пастаўкі кар’ерных самазвалаў пасля перапынку, выкліканага распадам СССР. Паступова пашыралася наменклатура экспарту: нараўне з прадуктамі харчавання ў Манголію пастаўлялася сельскагаспадарчая і пасажырская тэхніка, абсталяванне і іншыя тавары.
У 2019 годзе бакі заключылі міжурадавае генеральнае пагадненне аб прадастаўленні экспартнага крэдыту. Такія інструменты маюць асаблівае значэнне для рынкаў, дзе пакупнікам неабходна фінансаванне буйных закупак тэхнікі і абсталявання.
У 2020 годзе беларускі экспарт у Манголію вырас да $50 млн. Гэты паказчык прадэманстраваў, што пры наяўнасці фінансавых механізмаў і канкрэтнага попыту адлегласць паміж краінамі не выключае значнага росту гандлю. Пры гэтым Манголія застаецца параўнальна невялікім рынкам па колькасці насельніцтва. Таму для беларускіх вытворцаў прынцыпова важна не проста нарошчваць колькасць пастаўляемых тавараў, а выбіраць найбольш перспектыўныя напрамкі і замацоўвацца на рынку надоўга.
Чаму Манголія цікава Беларусі
Манголія мае значныя запасы карысных выкапняў, развівае здабыўную прамысловасць і мае патрэбу ў сучаснай інфраструктуры. Адначасова важную ролю ў яе эканоміцы адыгрывае жывёлагадоўля, а суровыя кліматычныя ўмовы і вялікія адлегласці ствараюць спецыфічныя патрабаванні да сельскай гаспадаркі, транспарту і камунальных службаў.
Гэта краіна праводзіць шматвектарную знешнюю палітыку. Яе непасрэдныя суседзі — Расія і Кітай, але Улан-Батар імкнецца падтрымліваць сувязі і з іншымі дзяржавамі. Такая знешнепалітычная стратэгія Манголіі стала называцца палітыкай «трэцяга суседа».
Беларусь, у сваю чаргу, мае развітое машынабудаванне, вопыт вытворчасці сельскагаспадарчай і спецыяльнай тэхнікі, кампетэнцыі ў харчовай прамысловасці і перапрацоўцы сельскагаспадарчай сыравіны. Менавіта тут узнікае ўзаемны інтарэс. Манголіі патрэбны тэхналогіі і абсталяванне для мадэрнізацыі эканомікі, Беларусі — новыя рынкі для прамысловай і харчовай прадукцыі.
Аднак канкурэнцыя на мангольскім рынку высокая. Беларускім прадпрыемствам даводзіцца сапернічаць з вытворцамі з Кітая, Расіі, Японіі, Рэспублікі Карэя, Еўропы і іншых краін. Таму выхад на гэты рынак патрабуе не толькі якаснай прадукцыі, але і прывабных умоў фінансавання, надзейнага сэрвісу і доўгатэрміновага ўзаемадзеяння з мясцовымі партнёрамі.
Трактары, БЕЛАЗы і тэхналогіі: што можа прапанаваць Беларусь
Пасля распаду СССР продажы трактароў МТЗ у Манголіі рэзка скараціліся і ў 1990-я гады ўпалі практычна да нуля. У далейшым прадпрыемства пачало вяртаць свае пазіцыі. Пры гэтым беларускі бок прапануе комплексны падыход: пастаўляць не проста трактар, а тэхналогію, неабходную для паўнацэннай работы гаспадаркі. Размова ідзе аб плугах, культыватарах, пасяўных агрэгатах і сеялках. Акрамя таго, мангольскія спецыялісты могуць вучыцца рабоце з беларускай тэхнікай.
Такі фармат супрацоўніцтва дае магчымасць вырашаць адразу некалькі задач. Пакупнік атрымлівае не асобную машыну, а камплект абсталявання для выканання вытворчых аперацый. Пастаўшчык жа фарміруе больш устойлівыя адносіны з заказчыкам: праз запасныя часткі, абслугоўванне, падрыхтоўку кадраў і далейшыя пастаўкі.
Праўда, на мангольскім рынку беларускім трактарам даводзіцца сапернічаць, у прыватнасці з прадукцыяй John Deere і New Holland. Значыць, доўгатэрміновы поспех будзе залежаць ад суадносін цаны, прадукцыйнасці, даступнасці запчастак і кошту эксплуатацыі.
Не менш важны напрамак — кар’ерная тэхніка. Манголія валодае буйнымі радовішчамі карысных выкапняў, а значыць, мае патрэбу ў машынах для горназдабыўной галіны. БЕЛАЗы добра вядомы мясцовым прадпрыемствам. У чэрвені 2024 года прадстаўнікі мангольскага бізнесу адзначалі высокія эксплуатацыйныя якасці беларускіх кар’ерных самазвалаў.
Перспектывы могуць быць звязаны і з іншымі відамі тэхнікі — чыгуначнымі саставамі, пажарнымі машынамі, абсталяваннем для камунальных службаў і ліквідацыі надзвычайных сітуацый. Дарэчы, беларуская спецтэхніка даўно выкарыстоўваецца мангольскімі ратавальнікамі. Як расказваў у маі 2024 года пасол Беларусі ў Манголіі Дзмітрый Гарэлік, дзякуючы яе рабоце ўдалося выратаваць больш за 13 тыс. чалавек і прадухіліць маёмасны ўрон на суму звыш $20 млн.
/Будзе дапоўнена/.
