Імя табе — Настаўнік! Новае жыццё старых фатаграфій беларускіх педагогаў з архіва БЕЛТА
У першую нядзелю кастрычніка ў Беларусі адзначаецца Дзень настаўніка. На плячах педагогаў ляжыць важная місія па навучанні дзяцей, выхаванні маладога пакалення. Але які ён — беларускі настаўнік? Для адказу на гэта пытанне звернемся да старых фатаграфій, на якіх адлюстраваны простыя настаўнікі. БЕЛТА прадаўжае серыю публікацый, у якіх рэтрафатаграфіі з архіваў агенцтва знаходзяць новае жыццё.
Беларускі настаўнік — перш за ўсё праваднік у свет новых ведаў. Ён кожны дзень перакладае дакладную мову навукі — формул, дат і складаных законаў — у зразумелыя і даступныя для дзіцяці вобразы. У кабінеце фізікі абстрактныя законы Ньютана напаўняюцца сэнсам, на ўроках хіміі ў колбах нараджаюцца новыя рэчывы, а гісторыя перастае быць простым тэкстам у падручніку і ператвараецца ў рэальныя падзеі з сапраўднымі героямі. 
За прывычнай школьнай руцінай хаваецца каласальная інтэлектуальная праца: каб даць дзецям трывалы фундамент ведаў, настаўнік сам пастаянна знаходзіцца ўнутры сваёй навукі. Важна, каб вучань не проста запомніў адрозненні ямба ад харэя, віды глеб або дату Кастрычніцкай рэвалюцыі, а зразумеў, якая логіка хаваецца за тымі ці іншымі працэсамі, і навучыўся прымяняць гэту інфармацыю ў жыцці. 
Місія беларускага настаўніка значна больш маштабная, чым школьная дошка. Педагог фарміруе асобу, выхоўвае маладое пакаленне. Менавіта ў школе хлопчыкі і дзяўчынкі вучацца сябраваць, спрачацца, прызнаваць памылкі і браць адказнасць за агульныя справы. Настаўнік задае тую самую нябачную сістэму каардынат, дзе сумленнасць, працавітасць і павага да старэйшых становяцца нормай жыцця. 
Добры педагог ніколі не будзе выхоўваць толькі натацыямі, ён сам стане прыкладам — стрыманасцю ў канфлікце, справядлівасцю ў адзнацы, гатоўнасцю прыйсці на дапамогу. У гэтым яго ціхая, штодзённая работа — дапамагчы кожнаму дзіцяці знайсці ўнутраны стрыжань, навучыць адрозніваць галоўнае ад другаснага і вырасці не проста эрудзіраваным, а прыстойным чалавекам, для якога словы «адказнасць», «Радзіма», «любоў» напоўняцца асабістым сэнсам. 
Сярод вялікай колькасці педагогаў, якія сталі прыкладам для сваіх вучняў, можна ўспомніць Арыядну Іванаўну Казей, сястру легендарнага партызана Марата Казея. У гады Вялікай Айчыннай вайны яе сям’я аказалася ў зоне акупацыі. Маці, якая хавала ў доме параненых народных мсціўцаў і падтрымлівала сувязь з падполлем, была арыштавана фашыстамі ў 1941 годзе і пакарана смерцю ў Мінску. Праз год, у лістападзе 1942-га, Арыядна і Марат папоўнілі рады партызанскага атрада імя 25-годдзя Кастрычніка.
Зімой 1943 года, у час прарыву з варожага акружэння, дзяўчына атрымала цяжкае абмарожанне канечнасцей. У лесе без анестэзіі семнаццацігадовай партызанцы прыйшлося перажыць ампутацыю ног. Эвакуацыя на самалёце і наступнае лячэнне ў іркуцкім шпіталі запатрабавалі яшчэ пяці хірургічных умяшанняў.
Нягледзячы на прысваенне першай групы інваліднасці, яна знайшла ў сабе сілы для стварэння. З Перамогай, вясной 1945 года, яна паступіла ў Мінскі педагагічны інстытут на філалагічны факультэт. Усё сваё мірнае жыццё Арыядна Іванаўна выкладала беларускую мову і літаратуру ў 28-й школе Мінска. Яна арганізавала ў снежні 1969 года ў навучальнай установе залу баявой славы імя свайго брата, якая дзейнічае і сёння. Дзяржава высока ацаніла яе ўклад у асвету: у 1968 годзе педагогу было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Серп і Молат». 
Вялікія выпрабаванні ў гады Вялікай Айчыннай вайны выпалі і на долю ўраджэнкі Шумілінскага раёна Віцебскай вобласці Вольгі Антонаўны Цітовай. Яна была партызанкай у брыгадзе імя С.М.Кароткіна. За свае смелыя дзеянні была ўзнагароджана медалямі «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.», «Партызану Айчыннай вайны» I ступені. У першым пасля вызвалення Беларусі навучальным годзе, з 1 верасня 1944 года, яна стала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры ў Обальскай сярэдняй школе, а з 1960 па 1970 год была дырэктарам. Прызнаннем яе педагагічных заслуг стала званне «Заслужаны настаўнік БССР». 
Настаўнік можа стаць яшчэ і тым чалавекам, які разгледзіць у дзіцяці іскру творчасці і не дасць ёй пагаснуць. Менавіта ён заўважыць, што ў дзіцяці абсалютны слых, у ціхай дзяўчынкі з апошняй парты — талент да жывапісу, а ў непаседлівага хулігана — рэжысёрскае бачанне свету або здольнасці ў батаніцы. 
Школьныя гурткі, спартыўныя секцыі, тэатральныя студыі і валанцёрскія атрады патрэбны не толькі для таго, каб заняць дзяцей пасля ўрокаў. Гэта прастора, дзе настаўнік выводзіць талент дзіцяці з цені. І часта менавіта гэты своечасова запалены інтарэс да музыкі, спорту або тэхнікі вызначае будучую прафесію і становіцца справай усяго жыцця. 
Сёння ўсё падрастаючае пакаленне ахоплена сістэмай школьнай адукацыі. Але так было не заўсёды. У першыя гады БССР настаўнікам прыйшлося вырашаць задачу, якая сёння здаецца амаль неверагоднай па маштабе: трэба было навучыць чытаць і пісаць дарослых людзей, для якіх школа засталася ў мінулым або зусім ніколі не была часткай жыцця. Кампанія па ліквідацыі непісьменнасці стала адным з важнейшых напрамкаў культурнага будаўніцтва ў БССР — адкрываліся школы і пункты лікбезу, арганізоўваліся вячэрнія заняткі для рабочых і сялян, ствараліся новыя вучэбныя праграмы і падручнікі. 
Сёння даступнасць — адзін з прынцыпаў адукацыі, замацаваны заканадаўча. Нават у самых аддаленых населеных пунктах Беларусі працуюць школы, дзе дзеці атрымліваюць веды і магчымасць прадаўжаць адукацыю, не пакідаючы роднае месца. Мяняюцца праграмы, тэхналогіі і самі патрабаванні да прафесіі, але застаецца галоўнае — настаўнік па-ранейшаму аказваецца там, дзе ён патрэбны вучню, ад вялікіх гарадоў да невялікіх вёсак. 
Так, скрозь дзесяцігоддзі і гістарычныя буры нязменным застаецца галоўнае прызначэнне беларускага педагога. Сёння, у першую нядзелю кастрычніка, мы ўшаноўваем тых, хто застаецца адданым гэтаму ціхаму, але вялікаму служэнню. Прафесія мяняецца: інтэрактыўныя дошкі змянілі крэйду, а электронныя дзённікі — папяровыя, але сутнасць застаецца нязменнай. Настаўнік па-ранейшаму — чалавек, які бярэ за руку на парозе школы і вядзе скрозь лабірынты навук, дапамагаючы не заблудзіць у велізарным свеце. Ён вучыць не проста рашаць задачы, а мысліць, суперажываць і любіць сваю зямлю. І пакуль у школьных вокнах па ўсёй Беларусі гарыць святло, у будучыні нашай краіны ёсць трывалы і надзейны фундамент.
БЕЛТА.
