Т-34: гісторыя і характарыстыкі. Як ствараўся легендарны танк Перамогі?
Фота гісторыка-культурнага комплексу «Лінія Сталіна» Навіны сюжэта «Праект «У тэме» на YouTube-канале БЕЛТА » Банар: Еўрасаюз пайшоў па шляху Малдовы і Украіны Банар: карупцыя на Украіне стала «тэатрам абсурду» 31 мая, Мінск . Легендарны танк Т-34, таксама вядомы як танк Перамогі, для свайго часу быў перадавой і нават рэвалюцыйнай машынай. Унікальная форма корпуса, небывалая агнявая моц і масавасць выпуску — толькі нямногія характарыстыкі, якія выгадна адрознівалі Т-34 ад танкаў, якія былі на ўзбраенні ў іншых краінах свету. Хто адказваў за распрацоўку легендарнага танка? Якія машыны былі папярэднікамі Т-34? Чаму галоўны канструктар так і не ўбачыў трыумфу свайго танка? На гэтыя і іншыя пытанні ў праекце БЕЛТА «У тэме. Гісторыя» адказаў прафесар кафедры ўстройства і эксплуатацыі бранятанкавага ўзбраення Ваеннай акадэміі Беларусі Міхаіл Брэль.
Дзе быў распрацаваны танк Т-34
Т-34 вырас з серыі танкаў БТ — хуткаходных колава-гусенічных машын, якія нараўне з Т-26 складалі аснову танкавага парку Савецкага Саюза. Нягледзячы на шырокае распаўсюджанне, танкі БТ мелі шэраг істотных недахопаў — тонкую браню, слабаабароненасць боекамплекта, «пражэрлівы» матор. Улічваючы ўсё гэта, у 1938 годзе Аўтабранятанкавае ўпраўленне Чырвонай Арміі выдала тэхнічнае заданне на ўдасканаленне танкаў серыі БТ. Заданне было даручана Харкаўскаму паравозабудаўнічаму заводу нумар 183 імя Камінтэрна, які размяшчаўся ў Харкаве.
«Начальнікам канструктарскага бюро танкабудавання на гэтым заводзе працаваў Міхаіл Ільіч Кошкін, а вядучым канструктарам — Аляксандр Аляксандравіч Марозаў. Пазней гэтыя людзі стануць вядомы ўсяму Савецкаму Саюзу — у першую чаргу, зразумела, дзякуючы танку Т-34», — адзначае Міхаіл Брэль.
Якімі былі папярэднікі Т-34
Доследныя ўзоры А-20 і А-32 выступалі непасрэднымі папярэднікамі танка Т-34. А-20 быў распрацаваны на колава-гусенічнай аснове, А-32 — на гусенічнай. Пасля распрацоўкі машыны былі адпраўлены ў цэнтр выпрабаванняў бранятанкавай тэхнікі ў Кубінцы, дзе іх работа была прадэманстравана ўраду Савецкага Саюза. Танкі атрымалі станоўчыя водзывы ад кіраўніцтва краіны, але на гэтым іх удасканаленне не спынілася.
«Вядома ж, былі выяўлены недахопы і заўвагі, якія было неабходна ўстараніць. Патрабавалася палепшыць бранявую канструкцыю — у прыватнасці, павялічыць таўшчыню бранявых лістоў. У далейшым выпрабаванні праводзіліся для машын, якія атрымалі індэкс А-34», — расказвае Міхаіл Брэль.
Танкам трэба было зрабіць працяглы прабег — з Харкава ў Маскву і назад. Па выніках выпрабаванняў было прынята рашэнне аб тым, што танк атрымае індэкс Т-34. У прабегу ўдзельнічаў і Міхаіл Кошкін, для якога ён абярнуўся цяжкай хваробай.
Чаму Міхаіл Кошкін не ўбачыў трыумфу Т-34
Легендарны канструктар танка Т-34 Міхаіл Кошкін ва ўзросце 36 гадоў скончыў Ленінградскі машынабудаўнічы інстытут. У снежні 1938 года ён быў назначаны галоўным канструктарам танкавага канструктарскага бюро Харкаўскага паравозабудаўнічага завода нумар 183.
«Гэта быў чалавек вялікай працы і вялікага подзвігу. Але атрымалася так, што трыумфу Т-34 Міхаіл Кошкін не ўбачыў, таму што ён памёр восенню 1940 года. Можна сказаць, ён паклаў сваё жыццё на гэты праект», — падкрэслівае Міхаіл Брэль.
Канструктар Т-34 захварэў у час працяглага танкавага прабегу. Прастуда, пераахаладжэнне і моцнае нервовае ператамленне прывялі да цяжкай пнеўманіі, у выніку чаго Міхаіл Кошкін памёр. На пасаду галоўнага канструктара быў назначаны Аляксандр Марозаў, пад кіраўніцтвам якога пазней будзе распрацаваны не менш легендарны танк Т-64.
Чым Т-34 выгадна адрозніваўся ад іншых танкаў
Т-34 быў сярэднім танкам — яго маса складала каля 26,5 т. На ўзбраенні была гармата калібрам 76,2 мм. Адным з недахопаў была невялікая вежа, таму экіпажу даводзілася працаваць у даволі цяжкіх умовах. У астатнім Т-34 быў вельмі надзейным танкам.
Сама машына не стаяла на месцы і ўвесь час мадэрнізавалася. Так, у 1944 годзе Чырвонай Арміяй быў прыняты на ўзбраенне танк Т-34-85. Менавіта яго часцей за ўсё можна ўбачыць на розных манументах, у тым ліку каля сталічнага Дома афіцэраў. Гэта машына важыла ўжо 32 т. Была і больш магутная гармата калібрам 85 мм.
«Калі гаварыць аб праціўніках танка Т-34, то на момант пачатку вайны самым магутным танкам на ўзбраенні нацысцкай Германіі быў сярэдні танк Pz.IV. Ён не дасягаў узроўню «трыццацьчацвёркі». Практычна ўсе бранявыя дэталі былі ўстаноўлены вертыкальна, а не пад нахілам, як на Т-34, таму ўстойлівасць канструкцыі была ніжэйшая», — адзначае Міхаіл Брэль.
Калі нямецкія танкісты сутыкнуліся з Т-34 у баі, яны былі ўражаны і нават у захапленні ад гэтай машыны. Першае, што кідалася ў вочы, — своеасаблівая форма корпуса і вежы. Нахільная браня прымушала снарады многіх супрацьтанкавых гармат таго часу рыкашэціць без прабіцця. Дызельны рухавік магутнасцю 500 конскіх сіл практычна не меў аналагаў. Калібр гарматы быў намнога мацнейшы за той, што маглі прапанаваць асноўныя нямецкія танкі, дазваляючы прабіваць браню на больш высокіх дыстанцыях.
Яшчэ адной бясспрэчнай перавагай Т-34 была яго масавасць. З 1940 па 1945 год шэсць савецкіх заводаў выпусцілі 58681 танк. У сусветным танкабудаванні гэта абсалютны і нікім не пабіты рэкорд.
*Праект створаны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту
