Калій і не толькі. Мурманск гатовы пашырыць магчымасці для перавалкі беларускіх грузаў
Геапалітычная абстаноўка ў свеце абвастрыла барацьбу за стратэгічныя рэсурсы, у лік якіх уваходзіць і беларускі калій. Як сцвярджаюць транспартнікі, — гэта высокамаржынальны прадукт, перавалка якога забяспечвае добры прыбытак. Пакуль адны нашы суседзі, якія маюць выхад да мора, забылі пра законы свайго капіталізму і ставяць местачковую палітыку вышэй за эканоміку, другія прапануюць узаемавыгаднае супрацоўніцтва. Сярод тых, хто гатовы прыняць з Беларусі не толькі калій, але і іншыя грузы, — парты расійскага Мурманска. Карэспандэнты пабывалі ў гэтым паўночным горадзе, каб ацаніць плюсы і мінусы маршруту.
Цікавасць узаемная
Тэма выкарыстання Мурманскага транспартнага вузла для перавалкі беларускіх грузаў не новая, яна абмяркоўваецца на самым высокім узроўні. Так, яшчэ ў 2022 годзе на сустрэчы з губернатарам Мурманскай вобласці Андрэем Чыбісам Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка сказаў: «У цяперашніх умовах стратэгічная тэма — гэта пераарыентацыя часткі беларускіх экспартных грузаў, перш за ўсё калійных угнаенняў, у вашы парты. Ды і не толькі калійных угнаенняў. Вы ведаеце, мы гэтым пытаннем цікавіліся, прытым у самым блізкім прыбліжэнні. Па ўсіх пытаннях мяне інфармавалі, і мы прынялі рашэнне, што будзем супрацоўнічаць у гэтым напрамку з Мурманскай вобласцю, нягледзячы на тое, што цяпер ужо працуем у раёне Санкт-Пецярбурга». 
На гэту ж тэму ішла размова і ў час сустрэчы 2 сакавіка 2026 года. Тады па выніках перагавораў з кіраўніком беларускай дзяржавы Андрэй Чыбіс расказаў журналістам, што падрабязна абмяркоўваліся розныя аспекты і магчымасці выкарыстання патэнцыялу Паўночнага марскога шляху, трансарктычнага транспартнага калідора і ў цэлым Арктыкі. «Дэталёва, падрабязна мы абмеркавалі розныя варыянты развіцця лагістыкі грузаў і ў Беларусь, і з Беларусі праз порт Мурманска, праз Паўночны марскі шлях», — сказаў Андрэй Чыбіс.
Дзе камень спатыкнення
Чаму ж гэтыя ўзаемавыгадныя планы дагэтуль не рэалізаваны ў поўнай меры? Ёсць два вузкія месцы, на якія ўказваў Прэзідэнт Беларусі: кошт дастаўкі грузаў чыгуначным транспартам і недастатковая прапускная здольнасць чыгункі ў Мурманскім напрамку. «Ведаю, што гэта пытанне федэральнага ўрада, але тым не менш. Калі вы да гэтага падключыцеся, мы хутчэй вырашым гэта пытанне», — гаварыў Аляксандр Лукашэнка.
Рэгіянальныя ўлады падключыліся ўжо, аб чым паведаміў беларускім журналістам на сустрэчы ў Мурманску першы намеснік міністра развіцця Арктыкі і эканомікі Мурманскай вобласці Арцём Кукса. Паводле яго слоў, ужо зроблены адпаведныя звароты на федэральны ўзровень і ў ААТ «РЧ». «Цяпер у нас з калегамі ідзе работа, дыскусія аб тым, як гэта можна выбудаваць. Гэта сапраўды няпростае пытанне, яно не мае нейкага хуткага вырашэння. Але такі зварот ёсць, і мы працуем, — сказаў Арцём Кукса. — Мы ўжо ўступілі ў перагаворы з калегамі з РЧ, каб вызначыць, якімі могуць быць тарыфы і сістэма (аплаты. — Заўвага ). Гэта могуць быць гібкія дыверсіфікаваныя тарыфы, сістэма, якая дасць магчымасць у кароткі тэрмін па спецыяльнай формуле пералічваць іх у пэўныя моманты для таго, каб пераразмяркоўваць грузы ў бок порта Мурманска», — растлумачыў ён. 
Арцём Кукса таксама паведаміў, што цяпер з беларускім бокам вядзецца работа па ўдакладненні дэталей магчымасці транспарціроўкі грузаў. «Мы сапраўды зацікаўлены і гатовы аказваць усемагчымую падтрымку для накіравання гэтых грузапатокаў у бок Мурманскага марскога гандлёвага порта, таму што гэта сапраўды важны напрамак міжнароднага супрацоўніцтва. Мы зацікаўлены ў тым, каб Мурманск стаў зручным і надзейным пунктам выхаду беларускай прадукцыі на сусветныя рынкі, а таксама пляцоўкай для рэалізацыі сумесных лагістычных і інвестыцыйных праектаў», — падкрэсліў першы намеснік міністра.
Якія перавагі дае Мурманск
Цяпер беларускі калій ідзе на экспарт у асноўным праз парты Ленінградскай вобласці. На гэтым напрамку расійскі бок прадаставіў тарыфныя льготы на перавозку, чаго дабіваюцца і мурманскія ўлады. Як падкрэсліў начальнік упраўлення па сувязях з грамадскасцю расійскай Нацыянальнай транспартнай кампаніі (НТК) Аляксандр Бабчэнка, Мурманскі напрамак не проціпастаўляе сябе іншым транспартным калідорам. Яго роля заключаецца ў пашырэнні магчымасцей грузаадпраўшчыкаў, дыверсіфікацыі экспартных патокаў і ўмацаванні транспартнай бяспекі Саюзнай дзяржавы. Наяўнасць некалькіх надзейных маршрутаў і партовых вузлоў робіць знешні гандаль больш устойлівым да змянення кан’юнктуры, інфраструктурных абмежаванняў і знешніх выклікаў. 
Да нядаўняга часу (пасля ўвядзення заходніх санкцый і адмовы прыбалтыйскіх партоў ад супрацоўніцтва) найбольш пераважным для Беларусі выглядаў маршрут праз парты Ленінградскай вобласці — і па тарыфах на перавозку, і па даўжыні транспартнага пляча. Але і тут умешваюцца знешнія фактары. З-за атак беспілотнікаў на гэтыя парты рэзка выраслі цэны на страхоўку марскіх суднаў, у сувязі з чым нават цяперашнія тарыфы на перавозку ў мурманскім напрамку сталі выглядаць не такімі ўжо непад’ёмнымі. Не трэба скідаць з рахунку і той факт, што маршрут праз Балтыку праходзіць праз тэрытарыяльныя валы некалькіх дзяржаў Еўрасаюза, якія ўжо не раз намякалі на магчымасць блакіроўкі суднаходства з расійскіх партоў. Таму для Беларусі мець дадатковы адпрацаваны маршрут будзе не лішнім. А мурманскія парты даюць магчымасць адпраўляць грузы як праз Паўночны марскі шлях, так і ў бок Атлантыкі, не перасякаючы нічые тэрытарыяльныя воды.
І прычым тут надвор’е
Яшчэ адна перавага Мурманска — круглагадовыя незамярзаючыя парты. І гэтым плюсам Беларусь ужо скарысталася. Справа ў тым, што мінулай зімой Фінскі заліў замерз, суднаходства на ім спынілася, і беларускі калій паехаў праз Мурманск. «Мы прынялі два судны, паспяхова іх адпрацавалі па нашай унікальнай тэхналогіі — было перавалена 100 тыс. т. Мы не пазіцыянуем сябе як альтэрнатыва іншым партам, але мы адасобленае прадпрыемства і гатовы ў будучым супрацоўнічаць з любымі партнёрамі. Калі ў працэсе перагавораў разумеем, што і беларусам добра, і нам камфортна з вамі працаваць, то чаму не супрацоўнічаць далей?» — лічыць дырэктар па вытворчасці Мурманскага гандлёвага порта Андрэй Рызнічэнка. 
Паводле яго слоў, спецыяльна для беларускага калію ў порце была аператыўна распрацавана тэхналогія яго перавалкі. Порт гатовы яе ўдасканаліць, а таксама прадставіць розныя прэферэнцыі ў выпадку, калі беларускі бок прыме рашэнне аб рэгулярным выкарыстанні мурманскіх магутнасцей.
«Арганізацыя паставак калійных угнаенняў праз Мурманск стала для НТК прыкладам комплекснага лагістычнага рашэння. Мы выбудавалі не проста дастаўку грузу ў порт, а тэхналогію поўнага абароту спецыялізаваных вагонаў: пасля выгрузкі калію рухомы састаў атрымлівае зваротную загрузку сыравінай Мурманскай вобласці. Гэта зніжае невытворчы прабег, павышае эканамічную эфектыўнасць перавозак і пацвярджае, што Мурманскі напрамак гатовы да ўстойлівай работы з буйнымі экспартнымі патокамі», — адзначыў дырэктар па лагістыцы і тарыфным рэгуляванні НТК Андрэй Рыжанкоў. 
Выканаўчы дырэктар Мурманскага марскога гандлёвага порта і Мурманскага балкернага тэрмінала Павел Алейнік канстатаваў, што Мурманск, які быў доўгі час не запатрабаваны ў частцы транзіту, становіцца стабілізуючым фактарам, які дазволіў перанакіраваць грузапатокі як з Чорнага мора, так і з Балтыкі. «І ў любой нестабільнай сітуацыі з’яўляецца пэўным клапанам, які дае магчымасць знізіць націск або хутка рэагаваць на сітуацыю», — адзначыў ён.
Што з планамі пабудаваць беларускі порт у Мурманску
На сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з Андрэем Чыбісам, якая прайшла ў сакавіку, абмяркоўваўся і праект па будаўніцтве ў Мурманску беларускага тэрмінала. Яшчэ ў 2024 годзе ўрад расійскага рэгіёна падпісаў пагадненне з беларускім інвестарам аб яго будаўніцтве.
Паводле слоў першага намесніка міністра развіцця Арктыкі і эканомікі Мурманскай вобласці Арцёма Куксы, гэтыя планы па-ранейшаму актуальныя. Аднак рэалізацыя ўпіраецца ў тую ж праблему правазных магчымасцей чыгункі. «Пакуль гэта стратэгічная задача будзе вырашацца, трэба разгледзець магчымасць выкарыстання існуючай інфраструктуры», — лічыць ён.
Цяпер вядзецца перадпраектная падрыхтоўка ініцыятывы. Будаўніцтва беларускага порта ўвязваецца з комплекснай рэканструкцыяй усяго мурманскага транспартнага вузла. «Якраз комплексны праект развіцця Арктыкі і эканомікі рэгіёна здольны вырашыць гэту праблему не толькі для беларускіх грузаў, але і ў цэлым для грузапатоку ў напрамку Мурманска», — лічыць першы намеснік міністра. 
Пры гэтым лакацыя для будучага беларускага порта ўжо вызначана — заходні бераг Кольскага заліва.
Замест пасляслоўя
Са свежых навін: кіраўнік Міжнароднай гандлёвай палаты Джон Дэнтан папярэдзіў аб рызыцы глабальнага харчовага крызісу з-за перабояў у суднаходстве праз Армузскі праліў у сувязі з вайной паміж ЗША і Іранам. Паводле яго слоў, даступныя пастаўкі ўгнаенняў ужо скараціліся амаль на 40%. «Людзі ўспрымаюць тое, што адбываецца, перш за ўсё праз прызму процістаяння ЗША і Ірана — відовішча, якое ў некаторым сэнсе здаецца тэатральным, настолькі яно маштабнае і ўсёпаглынальнае. Але па-сапраўднаму крытычная праблема звязана менавіта з угнаеннямі», — заявіў ён. Паводле слоў Джона Дэнтана, з моманту парушэння суднаходства ў Армузскім праліве рынак недаатрымаў каля 2,7 млн т прадукцыі.
Эдуард ПІВАВАР,
фота Раміля НАСІБУЛІНА,
.
