«Галоўнае — любіць дзяцей». Як мінская настаўніца рыхтуе стабальнікаў і ставіць Шэкспіра са школьнікамі
Навіны сюжэта «Праект «Беларусы ў кадры» на YouTube-канале БЕЛТА» «За матэрыялам іду на барахолкі». Беларуска стварае лялькі па аўтарскай тэхналогіі «Мяне натхняюць людзі, якія тут пражываюць». Дырэктар пансіяната аб падапечных і іх лёсах Настаўніца рускай мовы і літаратуры гімназіі №12 Мінска Наталля Губар стварыла ўласную сістэму падрыхтоўкі да ЦТ, а ў гэтым годзе шэсць яе вучняў сталі 100-бальнікамі. Яшчэ яна арганізавала тэатр-студыю, якая прывучае дзяцей да чытання, вучыць выказваць свае эмоцыі, раскрывае іх таленты. Як зрабіць урокі мовы цікавымі і эфектыўнымі, што такое «педагагічная пустата» і як важна любіць сваю справу і вучняў, педагог расказала ў праекце «Беларусы ў кадры».
«Я неймаверна люблю сваю работу»
— Лічу, што ў маім жыцці шмат чаго было не проста так. Вельмі ўдзячна сваім педагогам: першай настаўніцы Галіне Юр’еўне, якая пакінула глыбокі след у маёй душы, і выкладчыцы рускай мовы і літаратуры Людміле Уладзіміраўне, урокі якой сталі для мяне сапраўдным адкрыццём. Я была з тых вучняў, якія чыталі ўсе творы са школьнага спіса і падымалі руку, каб адказаць на кожнае пастаўленае педагогам пытанне. Нават дома гуляла ў школу. Рассаджвала лялек, выкладвала перад імі лісточкі з ручкамі. Расказвала тое, пра што чытала сама, задавала ім пытанні — і сама ж на іх адказвала.
Лагічна, што пасля экзаменаў наша гераіня паступіла ў Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка на факультэт рускай мовы і літаратуры. Паспяхова скончыўшы яго ў 2006-м, атрымаўшая свабодны дыплом Наталля Губар па прапанове аддзела адукацыі Маскоўскага раёна сталіцы стала педагогам-арганізатарам у гімназіі №12. Перфекцыяністка па жыцці, яна з першых дзён старалася працаваць так, каб дзеці з юных гадоў вучыліся рабіць дабро, дапамагаць людзям, і гэта вельмі радавала дзяцей і павышала іх самаацэнку. Праз два гады Наталля Губар пайшла ў дэкрэтны, з якога вярнулася ў гімназію ўжо настаўніцай рускай мовы і літаратуры.
Спыталі ў субяседніцы: ці памятае яна свой першы ўрок?
— Першы ўрок, як першае каханне, — незабыўны!.. Гэта быў урок рускай літаратуры ў пятым класе. Калі ўбачыла дзяцей упершыню — расхвалявалася так, што ў горле перасохла. Але хутка ўдалося пераадолець няўпэўненасць першых мінут: зазірнула ў канспект — і ўсё пайшло як трэба, — успамінае наша гераіня.
Калі ўляглося хваляванне першых дзён, маладая настаўніца адчула, што педагогіка — менавіта тая сфера дзейнасці, пра якую яна марыла. І гэта ўпэўненасць засталася з ёй на ўсё жыццё.
— Я вельмі люблю сваю работу, дзяцей, — прызнаецца Наталля Губар. — Прывязваюся да іх і шмат укладваю ў вучняў. Яны мне адказваюць узаемнасцю. Давяраюць, дзеляцца праблемамі і сумненнямі. Часам прачынаюся ноччу і думаю: як дапамагчы дзецям, не расказваючы пра іх праблемы бацькам?! За гады вучобы мы з імі становімся такімі блізкімі, што, калі са школы выпускаеш іх у вялікае жыццё, унутры застаецца пустата і хочацца плакаць… Але… потым прыходзяць іншыя дзеці — яны запаўняюць усю пустату. Хоць і не адразу.
Трансфармацыя і шэсць 100-бальнікаў
З таго самага першага ўрока прайшло 20 гадоў. За гэты час шмат чаго змянілася, дзеці ўжо іншага пакалення.
— Так, яны менш чытаюць, але цудоўныя ў іншым: хутка схопліваюць інфармацыю, мысляць інакш, — гаворыць Наталля Валянцінаўна і падкрэслівае: — Мы ж таксама мяняемся.
Разам з імі праходзім гэты ўвесь працэс трансфармацый і змяненняў. Педагогу таксама важна не заставацца ў мінулым. Ён проста абавязаны разам з дзецьмі ісці наперад! А калі ты разам з імі — у тым ліку ў сацыяльных сетках, напрыклад Цік-Току, то застаешся на адной хвалі, дзеці цягнуцца да цябе. І гэта здорава. Таму ў гэтым плане я таксама сучасная.
Руская мова — адзін з асноўных прадметаў, па якіх у Беларусі здаюць і цэнтралізаваны экзамен, і цэнтралізаванае тэсціраванне.
У 2026 годзе шэсць вучняў гімназіі №12, з якімі працавала Наталля Валянцінаўна, атрымалі на ЦТ па рускай мове па 100 балаў! Раней педагог выпусціла двух 100-бальнікаў.
— Гэтыя вучні — мая гордасць! — гаворыць субяседніца, якая распрацавала ўласную сістэму падрыхтоўкі да ЦТ па рускай мове і паслядоўна вядзе захопленых яе прадметам па выбудаваным шляху ўжо з пятага класа!
Каб падрыхтаваць якасна школьнікаў да экзаменаў па рускай мове, педагог сама рашае ўсе заданні. Нават ходзіць часам на рэпетыцыйныя ЦТ.
— Праводзячы ўрок, напрыклад, у пятым класе, я ўжо ведаю, дзе на ЦТ па гэтай тэме для школьніка будзе «пастка», і адразу тлумачу, як яе пазбегнуць. Не стамляюся паўтараць вучням: «Выкарыстоўвайце мае веды…» Разам з тым, прызнаюся, прымусіць іх вывучыць правілы складана. Да аднаго ўрока — ведаюць, а да другога — ужо забылі. І хоць мы прагаворваем іх па некалькі разоў, але памяць у дзяцей кароткатэрміновая, таму даводзіцца прымушаць унікаць, запамінаць, — рэзюмуе настаўніца.
Тэатр — гэта аддушына
У стагоддзе імклівых тэхналогій змяніўся фокус успрымання ў сучасных школьнікаў. Яны шукаюць сэнсы, спрасаваныя да мяжы. Пакаленне «экраннай культуры» прывыкла спажываць інфармацыю секунднымі квантамі. Класічная кніга часта здаецца ім артэфактам. Як навучыць дзяцей чытаць?
— Безумоўна, гэта няпростая задача. Расказваючы на ўроку аб літаратурным творы, пачуццях, матывах і ўчынках яго герояў, вельмі стараюся, каб дзеці перажылі тыя ж эмоцыі і пачуцці, што і я, — гаворыць субяседніца.
А для таго, каб больш глыбока задумаліся аб такіх маральных катэгорыях, як каханне, духоўнасць, подзвіг, патрыятызм, Наталля Губар знайшла выхад — стварыла тэатральную студыю «Пунсовыя ветразі».
— Дрэнныя адзнакі ў дзённіках не дазволяць раскрыць творчы патэнцыял асобы дзіцяці, а вось тэатр — зможа! Менавіта ён заахвоціў многіх вучняў пачаць чытаць. Адразу гэта былі, вядома, творы, паводле якіх мы ставілі той ці іншы спектакль. Але калі прачытана адна кніга, з’яўляецца жаданне ўзяць яшчэ адну, а потым другую… — расказвае педагог.
Яе любімыя класікі — Леў Талстой, Фёдар Дастаеўскі і Міхаіл Булгакаў. Леў Мікалаевіч у першую чаргу падабаецца як філосаф і пісьменнік, які бязмерна любіў дзяцей, таму спыніцца на нейкім адным яго творы цяжка. У Фёдара Міхайлавіча лепшым для сябе назвала яго псіхалагічны раман «Злачынства і кара», а ў Міхаіла Афанасьевіча — «Майстра і Маргарыту», успрыманне якога аказваецца розным у залежнасці ад этапу жыцця чытача.
Ідэя стварыць спачатку тэатральны гурток да Наталлі Валянцінаўны прыйшла, калі яна зайшла ў новы для яе пяты клас, які ўжо выпусціла ў цяперашнім 2026-м.
— Тады я была класным кіраўніком у сямікласнікаў. Але адразу зразумела, што гэтыя пяцікласнікі — асаблівыя: больш энергічныя, актыўныя. Зазірнуўшы ім у вочы, прапанавала «замуціць» сёе-тое: «Дзеці, а не хацелі б вы іграць у тэатральным гуртку — ставіць сцэнкі?» Тады ўвесь клас дружна адказаў: «Так!» І я зразумела — мы на адной хвалі, — успамінае педагог.
Пачалі з тэатральных мініяцюр, навагодніх паказаў. Інтарэс да акцёрства, як і талент юных артыстаў, быў неверагодны! Не збіраліся на рэпетыцыі толькі ў час пандэміі. А калі зразумелі, што ў межах гуртка стала цесна, стварылі ў 2024 годзе тэатр-студыю «Пунсовыя ветразі». Так выйшлі на вялікую сцэну. Сталі ставіць спектаклі не толькі ў гімназіі, але і на іншых пляцоўках — на раённым і гарадскім конкурсах. Дэбютны спектакль — мюзікл «Пунсовыя ветразі» — удастоены двух дыпломаў «За лепшую мужчынскую ролю» і «За лепшую жаночую ролю».
А вось што расказала Наталля Губар аб фарміраванні рэпертуару, напісанні сцэнарыяў і падборы акцёрскага складу:
— Рэпертуар складаю сама. У ліку самых любімых — «Папялушка», «Снежная каралева», «Бураціна», «Рамэа і Джульета». Сцэнарыі пішу таксама сама. Бяру, як правіла, вядомы сюжэт і адаптую яго. Праўда, часам іду на повадзе ў маіх акцёраў. Напрыклад, дзеці доўга прасілі паставіць «Папялушку». І спектакль таксама прайшоў на ўра, а на гарадскім конкурсе атрымаў дыплом 3-й ступені.
Усяго за мінулы час тэатрам-студыяй «Пунсовыя ветразі» створана больш як 15 вялікіх і малых пастановак.
— Вельмі цікавым аказаўся паўтарагадзінны спектакль паводле Шэкспіра «Рамэа і Джульета» ў перакладзе Пастарнака. Мы яго паказалі не толькі вучням нашай школы. Нам апладзіравалі таксама ўдзельнікі прафсаюзнай канферэнцыі Маскоўскага раёна, якая праходзіла на базе нашай гімназіі, — з гордасцю заўважае настаўніца.
І гэта не быў аванс юным артыстам: сыгралі яны выдатна. Вывучыўшы ролі, гаварылі вершамі, фехтавалі на шпагах, танцавалі, ператварыўшы спектакль у чароўнае маштабнае тэатральнае дзейства. У выніку класіка загучала па-сучаснаму, ярка, хвалююча, што прыйшлося даспадобы і самім выканаўцам, і ўсім гледачам.
Асаблівае месца ў рэпертуары тэатра-студыі «Пунсовыя ветразі» занялі два патрыятычныя спектаклі, якія ставіліся напярэдадні Дня Перамогі і іншых памятных дат, звязаных з тэмай Вялікай Айчыннай вайны. Гэта пастаноўкі п’ес «Непакораныя» і «А досвіткі тут ціхія». Артысты-школьнікі змаглі данесці да гледача ўвесь драматызм подзвігу герояў-маладагвардзейцаў. На гарадскім конкурсе гэты спектакль удастоены дыплома «За лепшы акцёрскі ансамбль». Таксама тэатр-студыю Наталлі Губар на гарадскім этапе конкурсу «Амплуа» спектакль «Непакораныя» атрымаў дзве ўзнагароды — «Дыплом 2 ступені» і «Дыплом за «Лепшы акцёрскі ансамбль».
Рыхтуючыся да пастаноўкі аб подзвігу маладагвардзейцаў, артысты чыталі дакументальную літаратуру, у якой расказвалася, як здзекаваўся вораг з юных антыфашыстаў. І так прасякнуліся мужнасцю сваіх герояў, што ў гледачоў у час спектакля літаральна беглі мурашкі па спіне!.. Атрымаўшы Гран-пры на конкурсе ў Маскоўскім раёне сталіцы, адправіліся са спектаклем «Непакораныя» ў культурны цэнтр «Дом Масквы». Там іх таксама чакаў вялікі поспех.
Адзначым, што кастынгу акцёраў у тэатры-студыі «Пунсовыя ветразі» няма.
— Аднойчы вырашылі правесці яго да спектакля «Рамэа і Джульета». Але, патраціўшы шмат часу, акцёрскі склад пакінулі ранейшым — той, які я падабрала першапачаткова. Адчуваю, хто мог бы сыграць тую ці іншую ролю. Часам дзіця не згаджаецца са мной, але я яго пераконваю, — расказвае субяседніца, удакладняючы, што гэта можа быць не заўсёды ідэальны вучань. — Хтосьці дамашняе заданне не зрабіў і да ўрока не гатовы, але я бачу ў ім выканаўцу на галоўную ролю… Вучань на ўроку — гэта адно, а ў жыцці ён можа быць зусім іншым чалавекам.
Час талентаў
Рэжысёр заўсёды знаходзіла час для пастановак.
— Калі бачу, што не паспяваем паставіць спектакль, то рыхтуем літаратурна-музычную кампазіцыю пад умоўнай назвай «Пагаворым пра любоў», — расказвае Наталля Валянцінаўна. — Любоў — гэта галоўнае ў жыцці чалавека, усё пачынаецца з любові. Невялікія замалёўкі прасцей паставіць, чым паўнацэнны спектакль, на падрыхтоўку якога патрэбна не менш як тры месяцы, а тое і паўгода.
Дарэчы, нашай гераіні дапамагаюць як кіраўніцтва гімназіі, так і бацькі — асабліва ў частцы забеспячэння касцюмамі і дэкарацыямі. А яе захапленне тэатрам падзяляюць муж і сын.
— Я шчаслівы чалавек! — прызнаецца педагог. — Муж падтрымлівае мяне ва ўсім, дае слушныя парады, у тым ліку і па арганізацыі работы тэатра-студыі. А сын Арцём, пакуль вучыўся ў нашай гімназіі, іграў у спектаклях, нават на вядучых ролях. У прыватнасці, быў старшыной Васковым у спектаклі «А досвіткі тут ціхія». Некалькі разоў Арцёма адзначалі дыпломамі шэрага конкурсаў «За лепшую мужчынскую ролю».
Сёння Арцём — студэнт 2-га курса стаматалагічнага факультэта БДМУ. Адна з удзельніц тэатра-студыі «Пунсовыя ветразі» Настасся Котава, выпускніца гэтага года, паступіла ў Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт на акцёрскае майстэрства.
Наша сустрэча з Наталляй Губар адбылася ў пераломны для педагога перыяд.
— У гэтым годзе я выпусціла свой 11-ы клас, пасля чаго з’явілася пустата, — прызналася педагог. — Разумею, што трэба расціць новыя таленты. Падрос шосты клас ужо, дзе шмат перспектыўных дзяцей. Я ў захапленні і ад пяцікласнікаў, сустрэўшыся з якімі зразумела, што ўжо люблю іх. Магчыма, з імі зробім «Дзюймовачку», узбагаціўшы спектакль танцамі і песнямі.
А гэта значыць, што акцёраў тэатра-студыі гімназіі №12 чакаюць новыя пастаноўкі і падарожжы па захапляючым акіяне чалавечых страсцей, спадзяванняў і жаданняў. У гэту цудоўную краіну запрашае іх таленавіты педагог і рэжысёр Наталля Валянцінаўна Губар.
— Заўсёды гавару бацькам: «Любіце дзяцей!» Гэта няпраўда, што з-за залішняй любові яны вырастуць разбалаванымі. Шчыра любімыя дзеці дабіваюцца поспехаў, развіваюцца, не вырастаюць замкнутымі. Нашы дзеці — гэта наша прадаўжэнне, шчасце, — гаворыць Наталля Валянцінаўна. — Нават калі ім споўнілася 18 — гэта вельмі мала. Мы не ведаем, што чакае ўсіх наперадзе. Падтрымка ім патрэбна заўсёды. Не адпускайце іх у «адзіночнае плаванне» — будзьце заўсёды побач, — рэзюмуе наша гераіня праекта.
Праект створаны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту.
Тамара МАРКІНА,
фота Яраслава ЗАРЭЦКАГА,
газета «7 дней».
