«Кветкі нагадваюць аб прыгожым». Мастачка Юлія Коба ператварае свае палотны ў хусткі і спадніцы
Юлія Коба Навіны сюжэта «Праект «Беларусы ў кадры»» «Важна пражываць свае пачуцці»: паэтэса Скробат — аб выпрабаваннях, творчасці і жаданні дапамагаць людзям «Праца аніматара па-сапраўднаму ювелірная». Рэжысёр Алена Турава пра беларускую мультыплікацыю Мастачка Юлія Коба — творча рознабаковы чалавек. Яна валодае многімі тэхнікамі, пачынаючы ад алейнага жывапісу і інтэр’ернага і да роспісу па шоўку. У большасці яе работ часцей за ўсё ажываюць пейзажы беларускай прыроды, букеты кветак і нацюрморты. Акрамя таго, наша гераіня выкладае ва ўласнай арт-студыі і займаецца дабрачыннасцю. Даведаліся ў Юліі Кобы пра ролю малой радзімы ў яе жыцці і творчасці, а таксама пра тое, чаму штучны інтэлект ніколі не заменіць мастака.
«Не было мэты зрабіць сваю творчасць камерцыйным праектам»
Маляваннем Юлія Коба захаплялася ў дзяцінстве. Бацькі падтрымлівалі захапленні дачкі і куплялі ёй алоўкі, акварэль. Вялікі ўплыў на яе аказала атмасфера, якая панавала ў доме бабулі і дзядулі.
— Я часта прыязджала летам на Гомельшчыну, у наша Беларускае Палессе. У доме бабулі і дзядулі было шмат розных вышыванак і падзораў (прыгожая спадніца для ложка. — Заўвага аўтара) з кветкавымі матывамі. Можна сказаць, што кветкі ў маім жыцці прысутнічаюць з самага дзяцінства, — расказвае Юлія Коба і прызнаецца, што больш за ўсё ёй падабаецца маляваць карціны ў вёсцы.
Пасля школы наша гераіня паступіла ў Мінскі гарадскі вучэбна-прафесійны цэнтр дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, дзе атрымала спецыяльнасць «мастацкі роспіс па дрэве». Потым у яе жыцці быў перапынак ад творчасці — замужжа, нараджэнне і выхаванне дзіцяці, атрыманне эканамічнай прафесіі. Аднак з часам Юлія зразумела, што хоча звязаць жыццё толькі з мастацтвам, якое заўсёды было побач.
— Шмат займалася самаразвіццём. Знаходзіла беларускіх мастакоў, з якімі шанцавала: кожны прыўносіў у маё жыццё нешта сваё, навучаў цікавым прыёмам і тэхнікам. Пазней паступіла ў Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў на спецыяльнасць «дызайн графічны». Цяпер гэты напрамак вельмі дапамагае ў маёй творчай дзейнасці. Каталогі, адкрыткі да работ, афішы да выстаў я раблю самастойна, — прызнаецца субяседніца.
Першая экспазіцыя карцін Юліі адбылася ў 2007 годзе на выставе рамеснікаў у Мінску. Пазней былі калектыўныя, персанальныя, рэспубліканскія і міжнародныя форумы. Некаторыя з іх мастачка курыравала сама. Першымі пакупнікамі работ былі сваякі, а затым карціны сталі набываць непасрэдна на выставах.
— Першапачаткова не было мэты зрабіць сваю творчасць камерцыйным праектам. Зразумела, што мастак жыве за кошт свайго жывапісу, але калі жанчына замужам, то ёй крыху прасцей самарэалізавацца, — упэўнена Юлія Коба.
Разуменне таго, што творчасць запатрабавана, да мастачкі прыйшло ў час персанальных выстаў. Гледачы прызнаваліся, што карціны Юліі знаходзяць водгук у душы. Адны адзначалі, што адчуваюць фізічную цеплыню ад яе работ, а другія настолькі пранікаліся, што не маглі стрымаць слёз, гледзячы на маляўнічыя пейзажы.
Да мастачкі звярталіся і з індывідуальнымі заказамі — напрыклад, прасілі намаляваць карціну з відамі іх роднай вёскі або ў падарунак блізкаму чалавеку. Паводле слоў Юліі, для яе асабліва кранальна пачуць, што атрымальнік падарунка расплакаўся, убачыўшы работу. Такая зваротная сувязь азначае, што ўдалося закрануць чалавека да глыбіні душы, перадаўшы часцінку дарагога яму месца або ўспаміну.
— Мастак малюе ў першую чаргу тое, што ў яго ўнутры, і нясе гэта ў навакольны свет. Паказвае свае пачуцці публіцы, якая прымае або не прымае твае работы. Вядома, у кожнай карціны знойдзецца свой знаток, глядач, пакупнік. Але праз сваю творчасць я стараюся перадаць прыгажосць, дабрыню і спакой. Хочацца, каб работа прыносіла ў дом утульнасць і прыемныя ўспаміны, — прызнаецца Юлія Коба.
Пры гэтым няўдалай мастачка лічыць тую работу, якая асабіста ў яе не выклікае ўнутранага водгуку, нават калі тэхнічна выканана бездакорна.
«Для мяне бэз — гэта як прывітанне ад таты»
У творчасці мастачкі пераважаюць карціны з кветкамі — іх яна лічыць сваёй візітнай карткай. Напрыклад, летам на яе палотнах з’яўляюцца півоні, гартэнзіі, хрызантэмы, вясной — заўсёды бэз, які асабліва дарагі Юліі.
— Тата ў маі, на мой дзень нараджэння, заўсёды дарыў букет бэзу. Цяпер яго ўжо няма, але для мяне гэта кветка стала своеасаблівым прывітаннем ад яго. Кожны май я заўсёды малюю карціну з бэзам, і за гэты час ужо набралася цэлая серыя работ, — дзеліцца мастачка. — Кветкі нагадваюць нам аб прыгожым і прыемных момантах: аб цеплыні, часе, праведзеным у бабулі ў вёсцы, паездках па маляўнічых мясцінах.
Юлія не падлічвала, колькі карцін яна намалявала за ўвесь час. Работы бываюць рознага фармату: ад невялікіх эцюдаў да метровых палотнаў. Звычайна яе персанальная выстава ўключае не менш як 40 карцін, а экспазіцый за гады творчасці было нямала.
Паступова кветкі з работ Юліі выйшлі за рамкі палатна і перамясціліся на шаўковыя хусткі. Усё пачалося некалькі гадоў таму на форуме «Свет жанчын» у Мінску, дзе ўдзельнічалі прадстаўніцы Беларусі і Расіі. На ім мастачка намалявала цікавую карціну.
— Спачатку я не магла зразумець, што павінна атрымацца. Але раптам прыйшло азарэнне, што васількі — гэта беларускі, а рамонкі — расіянкі. Такая асацыяцыя, хутчэй за ўсё, узнікла таму, што па дарозе на форум сустрэла бабулю, якая прадавала каля метро букет кветак. Я яго купіла, паставіла перад сабой і малявала з яго карціну. Потым пакупнік адвёз яе ў Сочы. Грошы былі накіраваны на дабрачыннасць — лячэнне дзяцей. Цікава, што ўладальніцай нацюрморта стала дзяўчына з прозвішчам Рамашкіна. Карціна называлася «Пяшчота», менавіта яна затым упрыгожыла першую серыю з 11 хустак, — успамінае Юлія.
Дызайн хусткі мастачка стварае самастойна. У спецыяльнай праграме размяшчае фота карціны, прадумвае кампазіцыю з улікам аблямоўкі і акантоўкі, падбірае пробу колеру, каб максімальна захаваць арыгінал, а затым адпраўляе макет у друк.
— Я не стаўлю мэту прадаць нейкую пэўную колькасць хустак. Часцей іх купляюць у падарунак да навагодніх і калядных свят, 8 Сакавіка, Дня маці. Сама па сабе хустка — не проста прыгожы шматфункцыянальны аксесуар, які ўпрыгожвае жанчыну і можа гарманічна выглядаць на дамскай сумачцы. Яна яшчэ мае функцыю абярэга. Насіць хустку можна не толькі на галаве, але на шыі, плячах, поясе або таліі, — адзначае Юлія Коба і дадае, што свае карціны яна пераносіць таксама на спадніцы і дэманструе іх на паказах разам з тэатрам моды «Рэальны ўзрост».
«У любых сітуацыях важна падтрымліваць сябе»
Юлія Коба актыўна ўдзельнічае ў дзейнасці трох грамадскіх арганізацый. Адзін з нядаўніх праектаў, які ўдалося рэалізаваць крылу прадпрымальнікаў Мінска і Мінскай вобласці Беларускага саюза жанчын, — адкрыццё ў РНПЦ дзіцячай анкалогіі, гематалогіі і імуналогіі спецыялізаванай прасторы «Матулiн пакой». Жанчыны, якія знаходзяцца з дзецьмі на лячэнні, могуць скарыстацца ў ім касметалагічнымі паслугамі, адпачыць і проста ненадоўга пераключыцца.
— Гэта дабрачынны праект жанчын-прадпрымальнікаў, якія ўзялі на сябе ініцыятыву і з непрыкметнага кабінета зрабілі вельмі душэўную прастору. У любых сітуацыях жанчынам важна старацца падтрымліваць сябе, што ў далейшым дабратворна ўплывае на ўсю сям’ю, — упэўнена мастачка.
Над афармленнем сцен у «Матулiным пакоi» Юлія працавала каля тыдня. Ёй хацелася стварыць у памяшканні атмасферу ўтульнасці і цеплыні. Намаляваныя кветкі тут не толькі ўпрыгожваюць прастору, але і выступаюць элементамі арт-тэрапіі.
У БСЖ Юлія бачыць сваю місію ў арганізацыі і курыраванні дабрачынных праектаў.
— Мы наведваем дзіцячыя дамы напярэдадні свят, арганізоўваем для дзяцей шоу мыльных пузыроў, а таксама збіраем партфелі школьнікам, якія маюць у гэтым патрэбу, — тлумачыць гераіня.
«Стаць мастаком не так проста, як здаецца»
У 2018 годзе Юлія заснавала арт-студыю «Охра», у якой сёння выкладае. Ідэя стварыць творчую прастору ўзнікла ў мужа нашай гераіні, калі да іх сталі часта прыходзіць людзі з просьбай навучыць маляваць карціны.
— Гэта студыя ў асноўным для людзей, у якіх з дзяцінства або юнацтва было жаданне заняцца жывапісам, але яны так і не адважваліся ўзяць пэндзаль у рукі. Чалавек прыходзіць да нас, спрабуе сябе ў творчасці, а я тлумачу, як стварыць эскіз, кампазіцыю, змяшаць колер, паказаць паветраную перспектыву. За восем гадоў многія мае вучні дасягнулі добрага ўзроўню, пачалі манетызаваць сваё хобі і нават арганізоўваць персанальныя выставы. Паколькі для мастака важна паказаць сваю творчасць, штогод праводзяцца справаздачныя выставы «Вернісаж Охры», — расказвае Юлія Коба.
Назва студыі «Охра» выбрана ў гонар першай прыроднай фарбы, якую выкарыстоўвалі старажытныя людзі ў наскальным жывапісе і ў магічных рытуалах. Па прызнанні нашай гераіні, ёй хацелася, каб у чалавека ўзнікалі асацыяцыі з чымсьці натуральным і прыродным.
Для многіх наведвальнікаў студыя становіцца месцам, дзе можна не толькі навучыцца маляваць карціны, але і адпачыць, паразмаўляць з блізкімі па духу людзьмі, пабыць сярод карцін, адчуць пах фарбы і напоўніцца творчасцю. А камусьці менавіта тут удаецца ператварыць у жыццё дзіцячую мару і ў дарослым узросце стаць мастаком.
— У кожнага свая матывацыя і свае патрэбнасці. Стаць мастаком не так проста, як здаецца на першы погляд. Часцей за ўсё людзі сутыкаюцца з тым, што рукамі не могуць зрабіць тое, што ў іх у душы. Многія з-за ўласцівага ім перфекцыянізму крытычна ставяцца да сябе і лічаць, што ў іх нічога не атрымаецца. Я стараюся растлумачыць вучню, што ўсё дасягаецца не за адзін занятак. На сваю першую работу не трэба глядзець як на тую, што павінна папасці ў Траццякоўскую галерэю, — сцвярджае субяседніца і адзначае, што незадаволенасць сабой — цалкам нармальная з’ява для мастака. Ёсць тыя, хто малюе карціны 25 гадоў і знаходзіць у сваіх работах недахопы. Захапляцца ўласным творам, лічыць яна, сапраўдны творца здольны далёка не заўсёды.
Акрамя таго, наша гераіня праводзіць спецыяльныя мерапрыемствы з групай мастакоў, дзе ўдзельнікі вучацца маляваць з натуры. Выязныя пленэры доўжацца па сем-дзесяць дзён, а завяршаюцца выставай створаных за гэты час карцін.
«Месца сілы — вёска бабулі і дзядулі»
З творчасцю звязаў сваё жыццё і адзіны сын Юліі, які пачынаў з графічнага дызайну, а цяпер медыяпрадзюсар і жыве ў Маскве. Муж першы, хто бачыць усе яе работы. Ён падтрымлівае нашу гераіню на працягу ўсяго творчага шляху, дапамагае з мантажом карцін на выставах і імкнецца наведваць іх разам з жонкай.
— Муж для мяне як лакмусавая паперка. Свае новыя работы я заўсёды пакідаю на бачным месцы, каб паглядзець на рэакцыю мужа. Калі ён заўважае карціну з першага разу — значыць, усё добра. А калі праходзіць міма і ніяк не рэагуе, трэба яшчэ папрацаваць над ёй, — усміхаецца Юлія.
Сваёй малой радзімай мастачка лічыць вёску Гажын у Нараўлянскім раёне, дзе працякае рака Славечна. У гэтых мясцінах яна рабіла свае першыя крокі як у жыцці, так і ў творчасці. Тут жылі бабуля і дзядуля нашай гераіні, да якіх яна прыязджала, каб дапамагчы па гаспадарцы, атрымаць асалоду ад свежага паветра, водараў траў і кветак. У гэтай вёсцы Юлія сустрэла і свайго будучага мужа.
— Прыехала на лета ў вёску, а ён толькі вярнуўся з арміі. Вяселле тут згулялі — яно была вельмі вялікім і доўжылася тры дні, — успамінае субяседніца. — Гэту вёску лічу сваім месцам сілы. Прыязджаю туды разам з мужам добраўпарадкоўваць дом яго бацькоў, які ў будучым стане нашым гняздзечкам. Унутры ўсе шафы размалявала і перафарбавала сцены, каб з парога адразу было зразумела, што тут жыве творчы чалавек. Люблю ў гэтых мясцінах выбірацца разам з мужам на рыбалку: ён ловіць рыбу, а я малюю.
Напаследак цікавімся: ці зможа штучны інтэлект замяніць мастакоў?
— Ніводны штучны інтэлект не здольны перадаць унутранае пачуццё і эмоцыю, якія спрабуе данесці мастак у сваіх работах. Жывапісцы імкнуцца адлюстраваць не проста прыгожы пейзаж, а стан прыроды ў пэўны момант. Хутчэй за ўсё, ШІ будзе спрашчаць работу мастака: падказваць ідэі, візуалізаваць задумку аўтара. Ён зменіць, але не заменіць мастакоў, — упэўнена Юлія Коба.
А пачынаючым творцам мастачка раіць перш за ўсё не баяцца зрабіць першы крок.
— У чалавеку, які сапраўды адчувае патрэбнасць у творчасці, яна рана ці позна бярэ верх. Гэта як дыхаць паветрам. І няважна, колькі табе гадоў — сем, дваццаць сем ці семдзесят сем. Самае цяжкае — проста ўзяць у руку пэндзаль, які перанясе цябе ў іншае вымярэнне. Галоўнае — пачаць.
Праект створаны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту.
Вадзім КАНДРАЦЮК,
фота аўтара і з архіва гераіні публікацыі,
газета «7 дней».
