Як здымаюць псеўдадакументалкі пра Беларусь і што абавязана гаварыць нібы свабодная прэса?
Фота з архіва 28 жніўня, Мінск . Як здымаюцца псеўдадакументальныя матэрыялы пра Беларусь і што абавязаны гаварыць і паказваць нібы свабодныя і незалежныя журналісты, расказалі ў эфіры тэлеканала «Беларусь 1», .
На больш як чатыры гады каманда Белтэлерадыёкампаніі ўкаранілася ў рэдакцыю экстрэмісцкага фарміравання «Цяперашні час». Пасля 2020 года беларускі напрамак на «Цяперашнім часе» курыравала расіянка Аліна Рудніцкая. Псеўдадакументалку пра Беларусь здымалі без бюро ўнутры краіны: рэдакцыю трымалі ў Вільнюсе, а ў Віцебскую вобласць заязджалі наёмныя аўтары з Расіі. Кадры ішлі Рудніцкай. Калі гранты спыніліся, жывыя здымкі з Беларусі сталі на вагу золата. Аліна Рудніцкая пачала пошукі аўтараў і «знайшла» журналістаў Белтэлерадыёкампаніі.
Канал «Цяперашні час» — сумесны праект «Голасу Амерыкі» і «Радыё Свабода». У 2017 годзе, калі Захад адкрыта пайшоў у процістаянне з Расіяй, з кароткай праграмы зрабілі асобны рускамоўны тэлеканал. Офіс — у Празе, у будынку RFE/RL, які абнесены высокай агароджай з бетонным фундаментам.
Фінансаванне і нагляд «Цяперашняга часу» ажыццяўляе Кангрэс ЗША, выдзяляючы суму на грантавую падтрымку медыя за межамі Штатаў. «Голас Амерыкі» — дзяржаўная структура ЗША, якая фарміруе кантэнт. А «Радыё Свабода» — некамерцыйная арганізацыя, але яна атрымлівае гранты ад Агенцтва ЗША па глабальных медыя пад канкрэтныя мэты і задачы. Пад яе кіраўніцтвам дзейнічае падраздзяленне «Цяперашні час». Згодна з афіцыйнай гадавой справаздачай, напрыклад у 2021 годзе, канкрэтна сетцы «Цяперашняга часу» выдзяляліся амаль $12 млн, з кожным годам запыты раслі. У 2024-м «Цяперашняму часу» патрабавалася амаль $15 млн, як і ў 2025-м. У 2025 годзе Дональд Трамп пачаў праводзіць вялікую рэвізію, як і куды выдзяляюцца амерыканскія грошы. І «Радыё Свабода» было вымушана закрыць частку сваіх бюро.
У размове з журналістамі «Першага інфармацыйнага», не падазраючы аб гэтым, Аліна Рудніцкая скардзіцца, што незразумела, што будзе з фінансаваннем іх дзейнасці.
Журналісты Белтэлерадыёкампаніі прапанавалі некалькі варыянтаў тэм для стварэння дакументалкі, каб зразумець, што цікавіць «Цяперашні час». І далёка не ўсе фільмы прайшлі цэнзурны адбор. У размове Аліна Рудніцкая тлумачыла, што, напрыклад, у ідэі фільма пра савецкага трэнера, які выхаваў унікальных спартсменаў, але якому ў БССР доўга не прысвойвалі званне заслужанага, няма «драмы». «Калі б ён у савецкі час збег у Еўропу, быццам захацелася свабоды, я проста так кажу… Калі б ён нейкім дысідэнтам быў, быццам супраць сістэмы…» — прыводзіць Белтэлерадыёкампанія словы Аліны Рудніцкай.
Паралельна займаючыся пошукам рэзкіх цытат трэнера, каб хоць нешта вывудзіць з ідэі, куратар беларускага напрамку «Цяперашняга часу» прапанавала зрабіць матэрыял да 30-годдзя аварыі на Чарнобыльскай АЭС. Журналісты Белтэлерадыёкампаніі прыдумалі гісторыю, якая дакладна павінна была зацікавіць экстрэмісцкае фарміраванне. Выдуманая гісторыя ўразіла Аліну Рудніцкую, яна прапанавала пачакаць адабрэння заяўкі, а значыць, і грошай на здымкі. «Кажуць, заяўка выдатная, але грошай няма. Зусім нешта цяжка. Могуць закрыць ужо да канца красавіка», — цытуе куратара тэлеканал.
Дарэчы, на сваю дзейнасць Аліна Рудніцкая запытала $700 тыс. на 2027 і 2028 гады. За гэтыя грошы яна абяцае стварэнне не менш як 150 журналісцкіх расследаванняў і дакументальных фільмаў, якія выкрываюць карупцыю, парушэнне правоў чалавека і неправамерныя дзеянні рэжыму, стварэнне і функцыянаванне 4-6 абароненых рэдакцый у Польшчы, Літве і Грузіі, навучанне 100 беларускіх журналістаў і актывістаў метадам правядзення бяспечных расследаванняў і лічбавай бяспекі. 
Скрыншоты відэа тэлеканала «Беларусь 1»
