ШАС выходзіць на новы этап: што азначае юбілейны саміт у Бішкеку для Беларусі
Фота з архіва Бішкек сустракае восень юбілейным самітам Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва. Адзначаючы 25-годдзе, ШАС падводзіць вынікі чвэрцьвекавой работы і адначасова пачынае рэалізацыю стратэгіі развіцця да 2035 года, прынятай на год раней у Цяньцзіні. Для Беларусі гэта сустрэча дае магчымасць ацаніць першыя вынікі ўдзелу ў рабоце аднаго з буйнейшых шматбаковых аб’яднанняў Еўразіі ў якасці паўнапраўнага члена і галоўнае — вызначыць сваю ролю ў фарміраванні будучага парадку дня ШАС.
Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва за чвэрць стагоддзя прайшла шлях ад адносна вузкага рэгіянальнага механізма забеспячэння бяспекі да аднаго з найбольш значных фарматаў шматбаковага ўзаемадзеяння ў Еўразіі. Сёння ў яе ўваходзяць дзесяць дзяржаў з тэрыторыяй каля 36 млн. кв.км і насельніцтвам звыш 3,4 млрд чалавек. Гэта Беларусь, Індыя, Іран, Казахстан, Кітай, Кыргызстан, Пакістан, Расія, Таджыкістан і Узбекістан. Яшчэ дзясяткі краін узаемадзейнічаюць з арганізацыяй у якасці наглядальнікаў і партнёраў па дыялогу.
Менавіта маштаб цяперашняй ШАС шмат у чым вызначае асаблівасць маючага адбыцца саміту. Арганізацыя адзначае 25-годдзе ўжо ў новым складзе і адначасова пераходзіць да рэалізацыі стратэгіі развіцця да 2035 года, прынятай на мінулагодняй сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў у Цяньцзіні.
Ад «Шанхайскай пяцёркі» да буйнога еўразійскага аб’яднання
Гісторыя Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва пачалася не ў 2001 годзе, а крыху раней. Перадумовы да стварэння ШАС былі закладзены яшчэ ў 1980-я гады — з пачаткам перагавораў па вырашэнні савецка-кітайскага расколу. Але ўсе існуючыя пытанні ўжо былі зняты пасля распаду СССР. У 1996 годзе Кітай, Расія, Казахстан, Кыргызстан і Таджыкістан стварылі механізм «Шанхайскай пяцёркі». Яго першапачатковай задачай было ўмацаванне даверу ў ваеннай сферы і зніжэнне напружанасці ў прыгранічных раёнах.
У 2001 годзе да пяці дзяржаў далучыўся Узбекістан, і 15 чэрвеня ў Шанхаі была падпісана дэкларацыя аб стварэнні Шанхайскай арганізацыі супрацоўніцтва. У дакуменце заяўлялася, што ва ўмовах дынамічнага развіцця працэсаў палітычнай шматпалярнасці, эканамічнай і інфармацыйнай глабалізацыі больш высокі ўзровень супрацоўніцтва будзе садзейнічаць больш эфектыўнаму выкарыстанню магчымасцей, якія адкрываюцца, і процістаянню новым выклікам і пагрозам.
У дэкларацыі таксама дакладна зафіксавана, што ШАС не з’яўляецца саюзам, накіраваным супраць іншых дзяржаў і рэгіёнаў. Асновай арганізацыі стаў так званы шанхайскі дух — узаемны давер, узаемная выгада, роўнасць, кансультацыі, павага разнастайнасці цывілізацый і імкненне да сумеснага развіцця.
Паступова парадак дня аб’яднання стаў значна шырэйшым за пытанні бяспекі: у яго ўвайшлі эканоміка, транспарт, энергетыка, сельская гаспадарка, інвестыцыі, культура, адукацыя, гуманітарныя сувязі і іншыя напрамкі. Наступным значным этапам стала пашырэнне арганізацыі. У 2017 годзе паўнапраўнымі членамі сталі Індыя і Пакістан, у 2023 годзе — Іран, а ў 2024-м — Беларусь. І гэта быў знакавы момант: прыняўшы ў свае рады Беларусь, ШАС прыкметна пашырыла сваю геаграфію. Гэта быў першы выпадак далучэння да арганізацыі еўрапейскай дзяржавы.
/Будзе дапоўнена/.
