ЗША і Іран дамовіліся аб перамір’і. Якія ўмовы?
Фота з архіва Агенцтва Анадалу У ноч на 8 красавіка амерыканскі лідар Дональд Трамп паведаміў, што паміж ЗША і Іранам на працягу двух тыдняў будзе дзейнічаць двухбаковае спыненне агню. Прэзідэнт ЗША таксама прызнаў мірныя прапановы Тэгерана з 10 пунктаў як «рабочую аснову, якая дае магчымасць весці перагаворы». Паводле слоў амерыканскага лідара, ЗША маюць намер садзейнічаць праходу суднаў праз Армузскі праліў.
Фота з архіва АР
Іранскі бок пацвердзіў, што паміж Іранам, ЗША і Ізраілем будзе ўстаноўлена двухтыднёвае перамір’е з пэўнымі ўмовамі. Дзяржаўнае тэлебачанне Ірана паведаміла, што перагаворы паміж бакамі канфлікту пройдуць у Ісламабадзе на працягу 15 дзён.
Што папярэднічала дамоўленасцям аб перамір’і?
22 сакавіка прэзідэнт ЗША паставіў Ірану ўльтыматум. Ён прыгразіў знішчыць іранскія электрастанцыі, калі Армузскі праліў не будзе адкрыты на працягу 48 гадзін. Іран заявіў аб гатоўнасці прыняць меры ў адказ і атакаваць энергетычную інфраструктуру ЗША і Ізраіля.
Далей пайшла чарада заяў з абодвух бакоў. У Вашынгтоне паведамлялі, што вядуць перагаворы з іранцамі і ўжо дасягнулі некаторых дамоўленасцей, у Тэгеране інфармацыю аб перагаворах абвяргалі.
Амерыканскія СМІ паведамілі, што ЗША перадалі Ірану мірны план з 15 пунктаў, у якім прадугледжаны адмова Тэгерана ад ядзернай праграмы, адкрыццё Армузскага праліва і шэраг іншых уступак. У СМІ таксама з’явілася інфармацыя, што Тэгеран не прыняў амерыканскія прапановы і выставіў уласныя ўмовы.
26 сакавіка прэзідэнт ЗША заявіў аб прыпыненні ўдараў па аб’ектах энергетычнай інфраструктуры Ірана на 10 дзён. «Згодна з просьбай іранскага ўрада, гэтай заявай паведамляю, што я прыпыняю перыяд знішчэння энергетычных аб’ектаў на дзесяць дзён — да панядзелка, 6 красавіка 2026 года, 20.00 па ўсходнім часе (па мінскім часе 7 красавіка 3.00. — Заўвага БЕЛТА). Перагаворы прадаўжаюцца і, насуперак памылковым заявам ілжывых СМІ і іншых, праходзяць вельмі паспяхова», — напісаў Трамп у Truth Social.
Дональд Трамп. Фота Getty Images
Затым Трамп, мяркуючы па ўсім, вырашыў перанесці дэдлайн па сваім ультыматуме на суткі. «Аўторак, 20.00 па часе Усходняга ўзбярэжжа ЗША (па мінскім часе 8 красавіка 3.00. — Заўвага БЕЛТА)», — напісаў Трамп у Truth Social.
У панядзелак, 6 красавіка, прэзідэнт ЗША зноў прыгразіў Ірану знішчэннем усіх электрастанцый і мастоў. «Яны не хочуць прасіць літасці, але яны папросяць. А калі не, у іх не будзе мастоў, не будзе электрастанцый. У іх нічога не будзе. Я не буду ўдакладняць, паколькі ёсць рэчы яшчэ горшыя, чым дзве папярэднія», — заявіў Трамп.
А 7 красавіка амерыканскі лідар заявіў, што «цэлая цывілізацыя» можа загінуць наступнай ноччу, калі Іран не адкажа на яго ўльтыматум. «Загіне цэлая цывілізацыя, і яе ўжо немагчыма будзе вярнуць. Не хачу, каб гэта здарылася, але, верагодна, так і здарыцца», — напісаў ён у Truth Social.
Заява Трамп выклікала шырокі рэзананс, у тым ліку ў саміх Злучаных Штатах. Выказваліся меркаванні, што Вашынгтон можа прымяніць супраць Ірана ядзерную зброю, аднак у Белым доме гэту інфармацыю абверглі.
Пагрозы ў адрас іранскага народа пракаменціраваў нават Папа Рымскі Леў XIV, назваўшы іх зусім непрымальнымі. Да неадкладных дыпламатычных намаганняў для спынення вайны на Блізкім Усходзе заклікаў Генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш.
У Тэгеране на фоне пагроз з боку ЗША, а таксама ўдараў па іранскім востраве Харк прыгразілі знішчэннем інфраструктуры Злучаных Штатаў і іх партнёраў у Персідскім заліве, а таксама закрыццём Баб-эль-Мандэбскага праліва.
«Больш як 14 млн мужных іранцаў на гэты момант заявілі аб гатоўнасці ахвяраваць сваім жыццём дзеля абароны Ірана. Я таксама быў, ёсць і буду гатовы аддаць жыццё за Іран», — напісаў у сацсетцы Х прэзідэнт Ірана Масуд Пезешкіян. 
Фота Reuters
Як удалося прыйсці да перамір’я?
У ноч на 8 красавіка, калі тэрмін ультыматуму ЗША падыходзіў да канца, Трамп апублікаваў заяву ў Truth Social.
«На аснове размоў з прэм’ер-міністрам Пакістана Шахбазам Шарыфам і фельдмаршалам Асімам Мунірам і ў сувязі з іх просьбай адкласці прымяненне сёння вечарам разбуральнай сілы супраць Ірана пры гатоўнасці Ісламскай Рэспублікі Іран поўнасцю, неадкладна і бяспечным чынам адкрыць Армузскі праліў я пагаджаюся прыпыніць бамбардзіроўку і атаку Ірана на перыяд два тыдні», — напісаў ён у Truth Social.
Трамп таксама адзначыў, што размова ідзе аб «двухбаковым прыпыненні агню».
Акрамя гэтага, прэзідэнт ЗША заявіў, што яго краіна «ўжо выканала і перавыканала» ўсе ваенныя задачы і вельмі далёка рушыла наперад у заключэнні канкрэтных дамоўленасцей адносна доўгатэрміновага міру з Іранам і міру на Блізкім Усходзе.
Дасягненне дамоўленасцей аб перамір’і стала магчымым у многім дзякуючы дыпламатычным намаганням Пакістана, які вёў перагаворы і з Вашынгтонам, і з Тэгеранам. Каменціруючы інфармацыю аб прыпыненні агню паміж Іранам і ЗША, прэм’ер-міністр Пакістана Шахбаз Шарыф паведаміў, што перамір’е ўступае ў сілу неадкладна і будзе выконвацца ў тым ліку ў Ліване, які быў атакаваны з боку Ізраіля.
Тым часам агенцтва Associated Press паведаміла, што ўстанаўленню перамір’я паміж ЗША і Іранам садзейнічаў Кітай. Паводле даных агенцтва, Пекін першапачаткова дзейнічаў праз пасрэднікаў, уключаючы Пакістан, Турцыю і Егіпет, а затым непасрэдна звязаўся з Іранам, каб пераканаць пагадзіцца на часовае перамір’е.
Фота з архіва AP
Што гавораць у Тэгеране?
«Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп адмовіўся ад сваіх ранейшых пагроз у адрас іранскай інфраструктуры і пагадзіўся выкарыстоўваць прапанаваны Іранам пакет з 10 пунктаў у якасці асновы для далейшых перагавораў», — паведаміла сёння ноччу іранскае агенцтва Tasnim.
Вышэйшы савет нацыянальнай бяспекі Ірана аб’явіў аб перамозе і «неаспрэчным, гістарычным і скрышальным паражэнні» ЗША і Ізраіля.
«Іран і супраціўленне практычна цалкам знішчылі амерыканскую ваенную машыну ў рэгіёне, нанеслі сакрушальныя і глыбокія ўдары па вялікай колькасці інфраструктуры і аб’ектаў, якія праціўнік будаваў і размяшчаў у рэгіёне на працягу многіх гадоў для гэтай вайны з Іранам», — гаворыцца ў заяве Вышэйшага савета.
Тым часам ТАСС са спасылкай на іранскія СМІ паведамляе, што жыхары Ірана выходзяць на вуліцы, каб адсвяткаваць перамогу. На відэа, знятым на вуліцы Валі-Аср — самай доўгай у іранскай сталіцы, гучна іграе музыка, а людзі размахваюць сцягамі Ірана. На праезнай частцы відаць шчыльны рух аўтамабіляў і двухколавых транспартных сродкаў, на якіх замацаваны нацыянальныя сцягі.
Якія ўмовы спынення агню?
Як ужо адзначалася, пакуль размова ідзе аб часовым перамір’і тэрмінам два тыдні, на працягу якога плануецца дапрацаваць пагадненне аб міры.
Паводле заявы Трампа, Вашынгтон разглядае прапановы Тэгерана з 10 пунктаў як рабочую аснову для далейшага вядзення перагавораў.
«Мы атрымалі прапанову ад Ірана, якая складаецца з дзесяці пунктаў. І лічым, што гэта з’яўляецца рабочай асновай, якая дае магчымасць весці перагаворы. Амаль усе мінулыя розныя спрэчныя пытанні паміж Злучанымі Штатамі і Іранам узгоднены. Аднак двухтыднёвы перыяд дасць магчымасць канчаткова падрыхтаваць і рэалізаваць дамоўленасць», — паведаміў прэзідэнт ЗША.
Прапановы Ірана па дасягненні міру пералічвае агенцтва Tasnim. Яны ўключаюць абавязацельства з боку ЗША гарантаваць ненападзенне на Іран, вывесці амерыканскія ваенныя сілы з рэгіёна і спыніць ваенныя дзеянні на ўсіх франтах, у тым ліку супраць Лівана. Іран захавае за сабой права на абагачэнне ўрану, кантроль над Армузскім пралівам і атрымае кампенсацыю за ўрон, нанесены краіне ў ходзе баявых дзеянняў. Усе асноўныя і другасныя санкцыі супраць Ірана будуць адменены, як і дзеянні ўсіх рэзалюцый Савета Бяспекі ААН і Савета кіраўнікоў МАГАТЭ адносна Тэгерана.
Міністр замежных спраў Ірана Абас Аракчы паведаміў, што праход праз Армузскі праліў стане свабодным на працягу двух тыдняў пасля заключэння перамір’я. У той жа час амерыканскія СМІ паведамляюць, што ЗША маюць намер спыніць агонь толькі пасля таго, як будзе адкрыты Армузскі праліў.
Фота Reuters
Якая пазіцыя Ізраіля?
Пакуль не да канца зразумела, як перамір’ю паміж ЗША і Іранам адпавядаюць планы Ізраіля.
Тэлеканал CNN паведамляе, што Тэль-Авіў пагадзіўся далучыцца да ЗША ў пытанні двухтыднёвага спынення агню з Іранам. Іранскае агенцтва Tasnim таксама паведамляе, што двухтыднёвае перамір’е «з пэўнымі ўмовамі» будзе дзейнічаць паміж Іранам, ЗША і Ізраілем.
Ізраільская газета Times of Israel са спасылкай на офіс прэм’ер-міністра Ізраіля Біньяміна Нетаньяху паведаміла, што Тэль-Авіў падтрымаў рашэнне Трампа аб перамір’і — пры ўмове неадкладнага адкрыцця Армузскага праліва і «спынення ўсіх атак на ЗША, Ізраіль і краіны рэгіёна».
У той жа час Нетаньяху лічыць, што двухтыднёвае перамір’е не распаўсюджваецца на Ліван. Гэта супярэчыць умовам спынення агню, выказаным прэм’ерам Пакістана. Нагадаем, што Шарыф таксама заявіў, што перамір’е ўступае ў сілу неадкладна. Аднак ізраільскія СМІ паведамляюць, што Іран і Ізраіль прадаўжаюць абменьвацца ўдарамі.
Застаецца адкрытым пытанне ядзернай і ракетнай праграм Ірана. «Ізраіль падтрымлівае намаганні ЗША па забеспячэнні таго, каб Іран больш не ўяўляў ядзернай, ракетнай і тэрарыстычнай пагрозы для Амерыкі, Ізраіля, суседніх арабскіх краін і ўсяго свету», — гаворыцца ў заяве ізраільскага прэм’ера, якую прыводзіць The Times of Israel.
Выданне таксама паведаміла, што ЗША і Ізраіль на маючых адбыцца перагаворах будуць прытрымлівацца «агульных мэт», у тым ліку па ядзернай і ракетнай праграмах Ірана. У прыватнасці, паводле даных крыніц The Times of Israel, ЗША на перагаворах з Іранам маюць намер запатрабаваць ад Тэгерана вывезці ўсе ядзерныя матэрыялы з краіны, адмовіцца ад абагачэння ўрану і «ўстараніць пагрозу балістычных ракет». Але гэтыя ўмовы, як вядома, супярэчаць прапановам Ірана па мірным урэгуляванні.
Дзяржаўнае тэлебачанне Ірана паведаміла, што перагаворы паміж бакамі канфлікту пройдуць на працягу 15 дзён. Дыялогавай пляцоўкай стане Ісламабад. Перагаворы, як чакаецца, будуць прамымі. З амерыканскага боку ў іх могуць прыняць удзел віцэ-прэзідэнт ЗША Джэй Дзі Вэнс, спецпасланнік прэзідэнта Стыў Уіткаф і зяць кіраўніка Белага дома Джарэд Кушнер.
Віта ХАНАТАЕВА,
БЕЛТА.-0-
