Чаму ЗША ідуць на кантакт з Беларуссю, а Еўропа — не? Дыпламатычны прагматызм і палітычны страх
Фота з архіва Асцярожнае, але шматабяцальнае ажыўленне кантактаў паміж Мінскам і Вашынгтонам стала падзеяй, за якой сочаць па абодва бакі акіяна. Гэты дыялог у паўтоне — ціхі, без публічных дэкларацый і з падкрэсленай узаемнай стрыманасцю — прыцягвае ўвагу не загалоўкамі, а вынікамі, якія імгненна ператвараюцца ў практычныя рашэнні. Аб гэтых перагаворах вы не прачытаеце ў медыя накшталт Truth Social, але іх вынікі адразу ж разлятаюцца па ўсім свеце заметкамі навін, інтэрв’ю і аналітычнымі каментарыямі. Так працуе сапраўдная палітыка і дыпламатыя — без лішняга шуму і пафасу, але з адчувальным практычным эфектам для ўсіх бакоў. І ўзнікае пытанне: чаму Злучаныя Штаты паслядоўна зацікаўлены ў нармалізацыі адносін з Беларуссю, тады як Еўрапейскі саюз усё яшчэ вагаецца, асцерагаючыся нават ініцыяваць дыялог, якім складаным ён ні быў бы? Давайце паспрабуем паразважаць.
Трэба, мабыць, адразу агаварыцца, што новая палітыка Вашынгтона стала вынікам асабістых і палітычных памкненняў Дональда Трампа, а не сведчыць аб радыкальнай змене поглядаў у амерыканскім істэблішменце як такім. Шмат у чым дзякуючы гэтаму паміж кіраўніцтвам Беларусі і ЗША нарэшце адбыўся мэтч.
Згадайце папярэдні прэзідэнцкі тэрмін Трампа. У пачатку 2020 года ў Мінск прыляцеў дзяржаўны сакратар ЗША Майкл Пампеа. Праўда, яго актыўнае турнэ па постсавецкіх краінах прымусіла тады многіх аналітыкаў гаварыць аб тым, што Злучаныя Штаты імкнуцца вывесці былыя савецкія рэспублікі з-пад расійскага ўплыву. Сёння, атрымліваецца, ЗША маюць такую ж мэту? Пастаянны прадстаўнік Беларусі ў ААН Валянцін Рыбакоў, які актыўна ўдзельнічае ў арганізацыі перагавораў і падтрымлівае цесныя кантакты з Вашынгтонам, упэўнены, што гэта не так.
«Вельмі часта мне даводзілася адказваць на пытанне аб тым, ці спрабуюць амерыканцы нейкім чынам паўплываць на нас у нашых узаемаадносінах з Расіяй. Я магу вас запэўніць, аб гэтым ніколі (я ўжо на многіх перагаворах такіх быў) не заходзіла размова. Ні разу не было ніякіх спроб нейкім чынам нас з Расіяй адна адной проціпаставіць, пасварыць і гэтак далей. Амерыканцы, цяперашняя адміністрацыя, зыходзяць з таго, што ў нас абсалютна цесныя, цёплыя, дружалюбныя, роднасныя, саюзніцкія — якія хочаце — адносіны з Расійскай Федэрацыяй. І ніякіх спроб умяшацца ў гэтыя ўзаемаадносіны ніколі не было і, я думаю, ніколі не будзе», — заявіў беларускі дыпламат.
Паводле слоў Валянціна Рыбакова, спецпасланнік ЗША ў Беларусі Джон Коўл у час нядаўніх перагавораў з кіраўніком беларускай дзяржавы даў выразна зразумець: канчатковая мэта, якую мае адміністрацыя Дональда Трампа, — гэта поўная нармалізацыя адносін з Беларуссю. «У гэта паняцце ўваходзіць абсалютна ўсё. Гэта палітычныя адносіны, гэта эканамічныя адносіны, гэта бізнес, які мы можам сумесна развіваць, якім мы можам сумесна займацца, гэта культура. Гэта ўвесь комплекс нашых узаемаадносін», — заявіў пастаянны прадстаўнік Беларусі пры ААН. 
Вядома, магчыма, Злучаныя Штаты крыху хітруюць. Так, няхай яны і не імкнуцца «вырваць Беларусь з абдымкаў Расіі», але яны як мінімум зацікаўлены мець канал сувязі з Мінскам, каб лепш разумець рэгіянальную дынаміку і ўплываць на сітуацыю ва Усходняй Еўропе. Больш таго, і гэта ўжо заяўлялася публічна, праз Беларусь яны пасылаюць пэўныя сігналы і кіраўніцтву Расіі.
«Ваш Прэзідэнт мае вялікую гісторыю адносін з Прэзідэнтам Пуціным, мае магчымасць даваць яму парады. Гэта вельмі карысна ў гэтай сітуацыі. Яны даўнія сябры і маюць неабходны ўзровень адносін, каб абмяркоўваць такія пытанні. Зразумела, Прэзідэнт Пуцін можа прыняць адны парады і не прыняць іншыя. Гэта спосаб дапамагчы працэсу», — пракаменціраваў сваю апошнюю сустрэчу з Аляксандрам Лукашэнкам сам Джон Коўл.
Адказваючы на ўдакладняючае пытанне журналістаў, што трэба рабіць для далейшай нармалізацыі адносін паміж краінамі, спецпасланнік ЗША заявіў: менавіта тое, што ўжо робіцца. «Мы здымаем санкцыі, вызваляем зняволеных. Мы пастаянна гаворым адзін з адным. Па меры таго, як мы становімся бліжэй і бліжэй, больш гаворым, абменьваемся ідэямі, скажам так, ідзе працэс пераходу ад першых дзіцячых крокаў да ўжо больш упэўненых крокаў», — вобразна выказаўся Джон Коўл. 
Вядома, паміж Беларуссю і ЗША ёсць рознагалоссі, і гэта не сакрэт. Але перагаворы для таго і існуюць, каб абмяркоўваць спрэчныя моманты і знаходзіць узаемапрымальныя рашэнні. А калі мы не чуем публічных заяў, гэта зусім не азначае, што работа не вядзецца. Сустрэчы беларускага боку з прадстаўнікамі амерыканскіх улад праходзяць практычна штотыдзень.
«Вашынгтону сёння выгадна дружыць з Мінскам. І гэта зусім не пра мараль і палітыку. Гэта чыстая эканоміка. Гэта рэакцыя на ўласны санкцыйны бумеранг і адэкватнае пераасэнсаванне маштабаў санкцыйнай «пабочкі». Каб зняць залежнасць ад Канады, якая ўзнікла ў выніку антыбеларускіх рэстрыкцый, і выгадна задаволіць патрэбнасці свайго рынку ў каліі, беларускі варыянт аказаўся самым прыдатным. І Аляксандр Лукашэнка аказаўся рацыянальным субяседнікам. Як гаворыцца, тры ў адным: прыбытковая эканоміка, мірны вектар і стабілізацыя адносін з Усходам», — прааналізаваў беларуска-амерыканскія кантакты эксперт у галіне нацыянальнай бяспекі Аляксандр Цішчанка.
Добра. Мы разумеем, што любы дыялог, нават самы складаны, лепшы за любое маўчанне. Чаму тады Еўрапейскі саюз вельмі скептычна ставіцца да наладжвання кантактаў з беларускімі ўладамі? Тут важна разумець, што ў Еўропе ёсць розныя краіны. Тая ж Венгрыя і Славакія — яны з сімпатыяй ставяцца да Беларусі і гатовы займацца ўзаемавыгаднымі праектамі. І нягледзячы на тое, што цяпер усё ўскладняюць санкцыі, яны шукаюць магчымасці для супрацоўніцтва.
А вось афіцыйны Брусель і шэраг еўрапейскіх палітыкаў адкрыта затрымаліся ў сваёй антыбеларускай і антырасійскай рыторыцы. Ім прасцей упірацца рогам і глядзець на тое, што адбываецца, як баран на новыя вароты, чым, прызнаўшы памылковасць сваёй палітыкі, моўчкі здаць назад. А калі ўлічыць, што такая агрэсіўная рыторыка дапамагае напіхаць кішэні на барацьбе з уяўнымі пагрозамі, дык якія ўжо тут нацыянальныя інтарэсы.
У Еўрапейскім саюзе лічаць, што дыялог з беларускім «рэжымам» будзе азначаць яго прызнанне, чаго вельмі не хочацца. Але, як уяўляецца, у цяперашняй сітуацыі Еўропа павінна думаць не пра гэта, а пра сітуацыю ў сваіх краінах — эканамічную і палітычную. А падумаць сапраўды ёсць над чым.
Акрамя таго, ЕС, які засеў у сваёй няспелай рыторыцы, становіцца аўтсайдарам і ў геапалітыцы, рызыкуе і зусім страціць хоць які-небудзь уплыў у рэгіёне. Да яго меркавання ўжо не асоба прыслухоўваецца асноўны партнёр — ЗША, а над палітыкамі смяюцца ва ўсім свеце, аддаючы перавагу абмеркаванню паводзін першай лэдзі Францыі — больш жа і няма чаго.
І, што самае цікавае, Злучаныя Штаты, супрацоўнічаючы з Беларуссю, нават і не задумваюцца інфармаваць аб сваіх кроках Брусель. Больш таго, ЕС, так турбуючыся пра асобных беларускіх зняволеных, даведваецца аб чарговым памілаванні літаральна ў апошні момант. А гонару ж было.
«Я размаўляў са старшынёй Еўракамісіі (Урсулай фон дэр Ляен. — Заўвага ), і яна сапраўды паабяцала, што націск на Беларусь не толькі не зменшыцца, але нават узмоцніцца. І менавіта такія палітычныя дзеянні нам трэба зрабіць, а не станавіцца перад некім на калені», — так ацаніў перспектывы дыялогу з Беларуссю літоўскі прэзідэнт Гітанас Наўседа.
Паўтарае ім кіраўнік еўрапейскай дыпламатыі Кая Калас. Каменціруючы рашэнне ЗША аб зняцці санкцый з Беларусі, яна заявіла, што стратэгічная задача ЕС — «аказваць націск на агрэсара і яго памагатых». «Менавіта таму мы ўвялі санкцыі. Такая наша палітыка», — сказала яна.
«Еўропа ў гэтай сітуацыі відавочна не можа самастойна вызначыцца або выбраць, з кім дружыць. Відавочна, што гэта не ў яе кампетэнцыі. Нават пасля заявы Джона Коўла еўрапейскія МЗС прызналіся, што не атрымлівалі ўказанняў наконт гэтага. Ім забаронена, відаць, і думаць без каманды. І нават цікава, як тая ж Літва рэалізуе непахіснасць у выкананні еўрапейскіх санкцый на транзіт і пастаўку ў ЗША беларускага калію. А Вашынгтон тым часам стратэгічна ставіць на мэце падзяліць напалам ЕС, каб не дзяліцца галоўнымі маршрутамі і калідорамі з Бруселем, які ў амерыканскай стратэгіі ўжо ўяўляецца не інакш, як сталіца былой цывілізацыі», — заўважыў Аляксандр Цішчанка.
І няўжо Брусель не разумее, што кантакты з Беларуссю прагматычна выгадныя: гэта аблягчала б гандаль і доступ да важных рэсурсаў, умацавала б стабільнасць на ўсходніх межах і давала магчымасць уплываць на рэгіянальныя працэсы праз дыялог, а не толькі санкцыі. Вядома, разумее, але, відаць, еўрапейскім палітыкам хочацца як мага больш напхаць і без таго тугія кішэні.
Палітыка — гэта заўсёды баланс інтарэсаў. І Беларусь усюды адкрыта заяўляе: мы гатовы абмяркоўваць любыя тэмы, але з улікам інтарэсаў адзін аднаго. ЗША здолелі адкрыць дзверы для канструктыўнага дыялогу з Мінскам. Еўропа ж пакуль лічыць за лепшае закрываць вочы на рэальнасць, рызыкуючы апынуцца па-за гульнёй. Гераічна змагаючыся з уласнымі страхамі, Брусель прадаўжае жыць ілюзіямі, у той час як рэальныя рашэнні прымаюцца за яго спінай. Але ж у дыпламатыі выйграе той, хто ўмее размаўляць і знаходзіць кампрамісы.
