Больш за паўстагоддзя на высокай ноце
Музыка, святло, апладысменты. Пяцьдзясят пяць гадоў Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр прадаўжае дарыць гледачам добры настрой. За гэты час шмат што змянілася. Сёння артысты, якія стаялі ля вытокаў музычнага тэатра, выходзяць на сцэну з навічкамі, а жанравая палітра спектакляў пашыраецца, прыходзіць новы глядач. Як класіка спалучаецца з сучаснасцю і што патрэбна маладому артысту для поспеху, расказаў мастацкі кіраўнік тэатра, вядомы педагог па вакале Адам Мурзіч.
— З якім багажом тэатр падышоў да 55-годдзя? Чым можа сёння здзівіць гледачоў?
— На самай справе 35 гадоў тэатр насіў імя тэатра музычнай камедыі, але пазней стаў проста акадэмічным музычным тэатрам, таму з цягам часу рэпертуар пашырыўся. Сёння ў ім ёсць музычныя камедыі, аперэты, мюзіклы, у тым ліку дзіцячыя, рок-опера. Мы не толькі асвойваем мюзіклы, але і ставім на музычны лад драматычныя спектаклі на невялікія саставы. Гэта дапамагае нам ездзіць з гастролямі па рэспубліцы, адначасова захоўваючы магчымасць прадстаўляць спектаклі ў тэатры з іншымі артыстамі.
У пеўчай трупе амаль 50 чалавек. З іх чалавек 25-30 выконваюць першыя партыі, а астатнія — другія і трэція. Прычым у нас роўная колькасць мужчын і жанчын, і ім любы твор пад сілу.
Рэпертуар у нас добры, моцны. Мы грунтоўна падбіраем дастойныя лібрэта, удзяляем вялікую ўвагу музычнаму складніку, паколькі музыка ў класічнай аперэце — гэта казка для дарослых.
Часам у пастаноўцы спектакляў удзельнічаюць і замежныя спецыялісты. Напрыклад, музыку да спектакля «Трыстан і Ізольда» ствараў французскі кампазітар, а ставіў яго расійскі рэжысёр. Спектакль крыху парадаксальны, бо ў аперэце ніхто не памірае, а тут усё пачынаецца са смерці галоўнай гераіні. Ён ідзе на нашай сцэне ўжо каля дзесяці гадоў. Гэта была сусветная прэм’ера, якая падштурхнула наш балет на новае слова.
Таксама сёння выраўнавалася наведвальнасць спектакляў. Калі раней аперэта апярэджвала балет, то цяпер і балет збірае добрыя залы. Вядома, тут нельга забываць пра тых, хто працаваў у тэатры да нас, ствараў яго і напрацоўваў яму аўтарытэт, заклаў асновы. Калі я прыйшоў у тэатр, то ён ужо меў званне заслужанага калектыву Беларусі. У тэатры да гэтага часу ёсць артысты, якія стаялі ля яго вытокаў: Васіль Сердзюкоў, Наталля Гайда, Ірына Заянчкоўская, Людміла Станевіч. Пры гэтым моладзі ў тэатры таксама даволі шмат.
— Як вам удаецца захоўваць баланс паміж акадэмізмам і сучаснымі запатрабаваннямі публікі?
— Калі я прыйшоў у тэатр, то адразу даў заданне галоўнаму рэжысёру: трэба ствараць у тым ліку свой эксклюзіўны матэрыял, які не пераклікаецца з іншымі тэатрамі. Цяпер у нас ужо ёсць пяць уласных балетных спектакляў нараўне з класікай. Прыход новага галоўнага балетмайстра Сяргея Мікеля таксама ажывіў праграму і дапамог дабавіць сучаснасці.
Пры гэтым, вядома, нельга праходзіць міма класікі. Калі мы гаворым пра балет, то гэта ў першую чаргу Чайкоўскі. «Шчаўкунок», «Спячая прыгажуня», «Лебядзінае возера» карыстаюцца папулярнасцю не толькі ў Беларусі, але і за мяжой: у Англіі, Германіі, Кітаі, куды тэатр ездзіць з гастролямі.
Акрамя таго, мы амаладзілі трупу. Сярод моладзі, якая прыйшла, добра ўмацавалася і мужчынская палавіна. У тэатр вяртаюцца хлопцы і дзяўчаты, якія дабіліся поспехаў у Расіі, і выступаюць у вядучых партыях.
— А ў вас ёсць любімыя пастаноўкі?
— Для мяне любімая пастаноўка — якую наведвае публіка. Магу вылучыць «Небяспечныя сувязі». Гэта сапраўды падзейны спектакль. Папулярнасцю карыстаюцца «Джэйн Эйр», «Яўрэйскае шчасце», «Юнона» і «Авось», на які прыходзіць шмат расійскіх гасцей, бо мы яго нікуды не вывозім. Публіка прадаўжае ісці на «Вяселле ў Малінаўцы», нягледзячы на тое, што па тэлевізары пастаянна круцяць гэты фільм.
Добра наведваецца музычная прытча «Беражы мяне, любая», якую мы ставілі да 80-годдзя Вялікай Перамогі. Яе асабліва актыўна глядзіць моладзь. Сюжэт расказвае пра гібель сыноў і братоў на фронце. Такіх гісторый у вайну было мноства. Успомніць хаця б драматычны лёс беларускай маці, жыхаркі Жодзіна, Настассі Купрыянавай, пяць сыноў якой аддалі жыццё за вызваленне радзімы ад фашысцкіх захопнікаў, а яе вобраз увекавечаны ў мануменце ў гонар савецкай маці-патрыёткі. «Беражы мяне, любая» — гэта своеасаблівы помнік подзвігу продкаў.
— Вы не толькі мастацкі кіраўнік тэатра, але і вядомы педагог па вакалу. Якімі якасцямі, на вашу думку, павінен валодаць артыст?
— Музычны тэатр — гэта такое месца, дзе артыст павінен быць універсальным. Ён павінен спяваць, танцаваць, іграць. Мы правяраем усе гэтыя навыкі. Вядома, гэта рэдкасць — атрымаць танцора, акцёра і спевака адначасова. Звычайна дадатковым навыкам вучацца ўжо тут, у сценах тэатра.
Па просьбе рэктара акадэміі мастацтваў, у час работы тут я зрабіў некалькі набораў на спецыяльнасць акцёра музычнага тэатра. Многія з іх працуюць у нашым тэатры або менавіта ў гэтым напрамку ў цэлым. Многіх забірае эстрада.
Я сам па натуры лірычны чалавек, ніколі ні з кім не канфліктую і нават у тэатры застаюся настаўнікам, да якога можна звярнуцца за парадай або адпрасіцца па важнай справе. Але ў цэлым калі акцёр сам не працуе і ні да чаго не імкнецца, то нічога не будзе. Добры акцёр — гэта працавіты акцёр. Вядома, павінна быць іскра, або божы дар. Але некаторыя нават з гэтым дарам не здзяйсняюць сваю мару стаць добрым спеваком, таму што не хочуць працаваць.
Зразумела, выканальніцкая прафесія вельмі складаная, а многім рэчам, якія патрэбны ў музычным тэатры, не вучаць і ў кансерваторыі. Там рыхтуюць артыстаў з моцным голасам, які чуваць на вялікія залы, але ў аперэце часта патрэбны больш лёгкія галасы. Сярод маіх вучняў ёсць тыя, хто пайшоў у оперу, і я за іх шчыра радуюся. Гэта народныя артысты Беларусі, салісты Вялікага тэатра Уладзімір Громаў і Станіслаў Трыфанаў.
Цяжкасці ўзнікаюць не толькі ў вакалістаў, але і ў артыстаў балета. Я вельмі люблю балет. На маю думку, гэта самае складанае мастацтва, якое ёсць у нас у тэатры. Але ў балеце як нідзе важна дысцыпліна, таму што выказаць чалавечыя эмоцыі словамі лягчэй, чым рухамі.
Як педагогу-вакалісту мне яшчэ важна разумна падыходзіць да падбору рэпертуару і ацэньваць магчымасці трупы. Так, я гадоў пяць адмаўляўся ставіць оперу «Цудоўная Алена», таму што гэта вельмі цяжкая рэч. Але ў выніку пагадзіўся, і наш калектыў справіўся, а па выніках VII Нацыянальнай тэатральнай прэміі пастаноўка перамагла ў намінацыі «Лепшы спектакль у жанры аперэты, музычнай камедыі, мюзікла».
— Вы ўжо згадвалі, што тэатр супрацоўнічае і з замежнымі рэжысёрамі і кампазітарамі (не толькі з расійскімі). Звычайна ініцыятыва зыходзіць ад вас ці замежных калег?
— Звычайна ад іх. Напрыклад, французскі кампазітар, які працаваў над музыкай для «Трыстана і Ізольды», даведаўся пра нас ад расійскіх рэжысёраў і прапанаваў супрацоўніцтва. З кітайскім бокам мы цяпер працуем над пастаноўкай «Салавей», толькі гэта будзе не опера, а створаны на яе аснове балет.
— Як тэатр адзначае дзень нараджэння?
— Сёння ў нас юбілейны вечар «Кальман супраць Штрауса, або Пяць і пяць — пяцьдзясят пяць», які збярэ на сцэне ўвесь калектыў. Рэжысёрам свята стаў знаёмы беларускай публіцы народны артыст Расіі Юрый Лапцеў. У праграме 24 нумары, усё самае лепшае з дзеючага рэпертуару. На свяце выступяць народныя і заслужаныя артысты, лаўрэаты і дыпламанты міжнародных конкурсаў, склад ансамбля салістаў, дзве балетныя трупы, аркестр пад кіраўніцтвам галоўнага дырыжора.
— Якія ў вас бліжэйшыя планы?
— У нашым будынку запланаваны рамонт, таму трупа паставіла мэту ўзяць больш лёгкі рэпертуар для гастроляў па рэспубліцы. Так, у сакавіку адбудзецца прэм’ера мюзікла «Дзяўчаты». Таксама мы абновім аперэту «Сільвія», паставім балет «Салавей» разам з кітайскім бокам. Акрамя таго, па просьбе дачкі Уладзіміра Мулявіна Марыны мы рыхтуем канцэртную праграму для гастроляў, у тым ліку расійскіх, прымеркаваных да 85-годдзя з дня нараджэння музыканта, кампазітара, заснавальніка і кіраўніка вакальна-інструментальнага ансамбля «Песняры».
— Што вы пажадалі б тэатру ў дзень нараджэння?
— Усім нашым майстрам і артыстам-пачаткоўцам я хацеў бы пажадаць шчасця ў творчасці, у сумленным паядынку з самім сабой, які дапаможа ім дасягнуць узроўню нашых мэтраў. У прыклад я заўсёды стаўлю народную артыстку Беларусі Наталлю Гайду. На яе павінны раўняцца артысты тэатра, каб паспяхова развівацца.
БЕЛТА.
